Diabetesvoet

Mensen met diabetes hebben heel kwetsbare voeten. Door aantasting van zenuwen en bloedvaten ontstaan soms onmerkbaar wondjes of breuken, die snel ernstig kunnen worden en erg moeilijk genezen. Een voet kan daardoor helemaal misvormd raken. Soms is zelfs een amputatie van een deel van de voet onvermijdelijk. Om dat te voorkomen, moet je je voeten goed (laten) verzorgen. Heb je een voetwonde, dan kan je terecht in een diabetische voetkliniek. Daar vind je een multidisciplinair team dat bestaat uit verschillende artsen, een diabeteseducator, wondzorgconsulenten, een podoloog en een schoentechnieker.

Wat

​Wanneer je diabetes hebt, kan je voetwondjes of botbreuken in je voet oplopen zonder dat je dit voelt of beseft. Deze verwondingen genezen ook moeilijker en breiden zich sneller uit dan bij iemand zonder diabetes. 

De oorzaak hiervan ligt in het feit dat er te veel suiker in je bloed circuleert. Mensen met diabetes hebben  meer kans op een hoger  HbA1c-gehalte in het bloed. Dit is de hoeveelheid glucose die aan de rode bloedcellen blijft kleven. Het geeft dus een soort gemiddelde weer van de bloedsuikerspiegel in de voorafgaande weken. Hoe hoger het cijfer, hoe groter het risico op complicaties Je lichaam kan daar niet goed mee om. De overtollige suiker vormt samen met eiwitten abnormale bijproducten, die onder andere bloedvaten en zenuwen aantasten of kapotmaken. Dat maakt vooral je voeten erg kwetsbaar voor verschillende soorten verwondingen.

Diabetesvoeten hebben dan ook speciale aandacht en verzorging nodig. De schade aan je zenuwen en bloedvaten kan je namelijk niet meer ongedaan maken. Je kan wel voorkomen dat de schade nog erger wordt door je bloedsuiker met geneesmiddelen zo goed mogelijk onder controle te houden.

Naast diabetes vormen volgende zaken ook een risicofactor voor je voeten:

  • hoge bloeddruk
  • cholesterol
  • roken
  • overgewicht

Gevolgen

Aangetaste bloedvaten en zenuwen in de voet kunnen ernstige complicaties veroorzaken zoals grote wonden, peesontstekingen, misvormingen en amputaties. Het risico op deze verwikkelingen wordt groter naarmate je langer diabetes hebt, zelfs al is je aandoening onder controle..

Aangetaste bloedvaten (arteriopathie)

Aangetaste bloedvaten geven volgende complicaties:

  • je voet wordt minder goed voorzien van bloed
  • wondjes aan je voet genezen moeilijker
  • je krijgt sneller nieuwe wonden
  • verhoogde kans op amputatie

Aangetaste zenuwen (perifere neuropathie)

Aangetaste zenuwen geven volgende complicaties: 
 
  • Je voelt geen pijn waardoor je wondjes aan je voeten niet meer opmerkt. Je verzorgt ze dus ook niet waardoor ze sneller ontsteken.
Afbeelding van een typische diabetes voetwonde:
 
  • Je merkt ook geen breuken in je voetbeentjes op waardoor je je voet niet spaart en er op blijft lopen alsof er niets gebeurd is. Die breukjes genezen wel vanzelf, maar verkeerd. Het bot wordt een vormeloze massa en de middenvoet zakt door. De voet raakt misvormd: hij wordt breder en korter. Dat is een Charcot-voet. Een Charcot-voet komt voor bij ongeveer tien procent van de diabetische voeten.

Afbeelding van een charcot-voet:

 
  • Door de aantasting van de zenuwen in je voet wordt de huid heel droog en schilferig. Zo’n huid is kwetsbaarder voor verwondingen en vormt sneller kloofjes.

  • Je kan ook een chronische peesontsteking oplopen. Dan ontstaat er een litteken in je pees, die daardoor korter wordt. Je gewrichten worden daardoor minder beweeglijk; de achillespees verkort en de tenen krullen omhoog: zo ontstaan klauwtenen en hamertenen. Je stappatroon wordt abnormaal en je oefent te veel druk uit op de bal van de voet. Je voelt dat niet, en evenmin dat je schoenen te nauw geworden zijn.

  • Waar er te veel druk en wrijving is, ontstaan drukplekken en een laag eelt die steeds dikker wordt en daardoor nog meer druk uitoefent (zie tekening 1). Onder het eelt kan een open wonde of ulcus (zie tekening 2) ontstaan, die ook steeds groter en dieper wordt, zonder dat je dat beseft. Die wonde kan ontsteken en breidt zich gemakkelijk uit in de diepte, tot op het bot (tekeningen 3 & 4). Dat bot kan op zijn beurt ontsteken. Dat heet osteomyelitis. Dat is erg pijnlijk en voel je wel. Zo’n wonde geneest heel moeilijk.

Afbeelding van de ontwikkeling van drukplekken:

 

Behandelen

Verschillende methodes

Diabetische wondbehandeling is specialistenwerk. Afhankelijk van de plaats en de ernst van de wonde worden verschillende technieken en materialen gebruikt.
 
Eerst wordt er gekeken naar hoe de wonde: 
  • Hoe ziet de wondbodem eruit? Eerder geel, rood, bruin, met korstvorming…?
  • Is er sprake van roodheid, zwelling, warm aanvoelen, pijn, koorts?
  • Ziet de wonde er eerder droog of nat uit? Geeft de wonde veel vocht af?
  • Hoe zien de wondranden eruit?  
Afhankelijk van de wonde kan er gekozen worden voor een bepaalde wondbehandeling. Er kan bijvoorbeeld geopteerd worden voor een actief wondverband. Dat creëert een vochtig milieu waardoor de wonde optimaal kan genezen. Andere mogelijkheden zijn een bloemsuikerpasta of honingzalven. Deze hebben een antibacteriële werking, absorberen het teveel aan vocht en verwijderen eventuele vuiltjes in de wonde. Het resultaat is dat de wonde er veel zuiverder zal uitzien. 

Drukontlasting

Rond de wonde wordt vaak vilt aangebracht om plaatselijk de druk weg te nemen. Dat is een tijdelijke oplossing die dikwijls heel erg goed werkt. Er kan ook een ontlastingsschoen worden aangeraden om bijvoorbeeld de druk op de voorvoet of hiel volledig weg te nemen. 

Aantasting van het bot

Als er een aantasting of infectie van het bot is, dan zal een antibioticakuur worden opgestart en af en toe is een opname nodig. Soms moeten een of meer tenen of de hele voorvoet geamputeerd worden. 

Gezwollen voeten

Gezwollen voeten vertragen de genezing. Compressetherapie helpt de zwelling weg te nemen. Je moet de windels of steunkousen dragen zoals voorgeschreven en zolang het nodig is, ook al is het niet altijd erg comfortabel. Er bestaan verschillende types. Sommige houd je aan tijdens de nacht. Andere gaan uit voor het slapengaan, maar moeten bij het opstaan meteen terug aan. Wacht je tot na het ontbijt en het aankleden, dan is de zwelling er al terug.

Charcot-voet

Een Charcot-voet moet zo snel mogelijk behandeld worden door langdurige immobilisatie, om zo het proces te stoppen en de vervorming tegen te gaan. Soms is een operatie nodig om de vervorming te corrigeren.
Mag je nog bewegen?
  • Met een open wonde doet bewegen pijn en stap je best zo weinig mogelijk. Veel wiebelen met de tenen is wel goed, om de doorbloeding en terugvloei van bloed te stimuleren.
  • Is de wonde gesloten en zijn de drukpunten weggenomen, dan is stappen goed om de doorbloeding te stimuleren en zwelling te verminderen.
  • Leg je voeten hoger wanneer je gaat zitten.

De diabetische voetkliniek

Met een ernstige voetwonde, of bij de minste twijfel over een wonde kan je naar een diabetische voetkliniek. Deze bestaat uit een multidisciplinair team met volgende specialisten:
  • Diabeteseducator
  • wondzorgconsulenten
  • verschillende artsen waaronder een endocrinoloog, een huidarts, een orthopedist en een vaatchirurg
  • schoentechnicus
  • podoloog

Behandeling

Een behandeling in de voetkliniek verloopt als volgt:

  • Je voeten worden gecontroleerd op wonden, kloofjes en drukpunten met eelt. Dit gebeurt door de wondzorgconsulenten en de podoloog. Ze verwijderen het eelt en als er een wonde is, wordt er gekozen voor een aangepast wondebeleid.  

  • De artsen bekijken de wonde, controleren of de zenuwen van de voeten zijn aangetast en voelen of er een goede bloeddoorstroming is. Zij beslissen, in overleg met de andere specialisten, over de gepaste behandeling en welke onderzoeken er moeten gebeuren.

  • Je kan een echografisch onderzoek krijgen van de bloedvaten in de benen. Als er vernauwingen in de grote aders worden gevonden, kunnen die wijder gemaakt worden door er een ballonnetje in op te blazen of met een stent (hol buisje dat de ader openhoudt).

  • Je kan een RX of NMR-scan krijgen van de voet, om te onderzoeken hoe diep de infectie is doorgedrongen.

  • Meestal is een bloedonderzoek nodig om ontstekingsstoffen op te sporen en om het HbA1c-gehalte van je bloed te controleren (soort gemiddelde van je bloedsuikerspiegel van de afgelopen weken).

  • Bij vermoeden van een infectie wordt een kweek van wondvocht naar microben genomen.

  • De schoentechnicus maakt in overleg met de orthopedist steunzolen en schoenen op maat om de druk weg te nemen en nieuwe problemen te voorkomen. Bijna alle mensen met diabetes hebben op de duur steunzolen nodig.

  • De podoloog verwijdert professioneel eeltplekken op de voeten en maakt orthesen. Dat zijn vormpjes uit silicone die de druk plaatselijk wegnemen, bijvoorbeeld tussen de tenen.

Opvolging

De artsen van de diabetische voetkliniek stellen een advies op voor de thuisverpleging, die de dagelijkse zorg overneemt. Zolang je een wonde hebt, moet je in het centrum op controle komen om zeker te zijn dat alles goed geneest.
Als je wonde genezen is, kom je best tenminste jaarlijks terug naar de voetkliniek om nieuwe problemen te voorkomen.  

Minder betalen  

Als je een diabetespas (tot eind 2017) hebt of je bent aangesloten bij zorgtraject of diabetesconventie, dan kan er een voetconventie aangevraagd worden. Dit is een verbintenis van 1 jaar die verlengd kan worden. Onder een voetconventie kan een diabetespatiënt verschillende artsen, een podoloog, diabeteseducator of consulenten raadplegen, maar betaalt hiervoor enkel het remgeld voor de consultatie bij de arts.

 
 

Voorkomen

Je kan zelf heel wat doen om een diabetesvoet te voorkomen en te vermijden dat een klein voetprobleem verergert. Volg onderstaande tips.

Tips

  • Was je voeten met een neutrale ontsmettende zeep uit de apotheek.
  • Gebruik een vochtinbrengende crème als de huid van je voeten erg droog is (niet tussen de tenen).
  • Controleer dagelijks je voeten op wondjes of eelt. Laat het door iemand anders doen als je zelf je voeten niet goed kunt zien. Let extra op als je veiligheidsschoenen draagt, want ze oefenen veel druk uit op verkeerde plaatsen en veroorzaken vaak voetproblemen.
  • Loop nooit op blote voeten. Draag altijd kousen zonder naden over de tenen, om je voeten te beschermen, ook in je schoenen. Draag je nylons, leg dan een kompres of een viltlaagje rond de drukpunten tegen de wrijving.
  • Draag aangepaste schoenen. Indien nodig kunnen orthopdische schoenen op maat gemaakt worden. Inspecteer je schoenen ook regelmatig op beschadigingen.
  • Ga regelmatig naar de pedicure of podoloog om je eelt weg te laten halen. Doe het niet zelf, want je kunt daardoor meer kwaad dan goed doen.
  • Knip je teennagels regelmatig en recht af. Laat kalknagels door een pedicure verzorgen.
  • Ga met een blaar of wondje naar de huisarts. Laat blaren dicht en kom zelf niet aan wondjes, om infectie te voorkomen. Oefen ondertussen zo weinig mogelijk druk uit op die plaats.
  • Geneest een wondje niet snel, ga ermee naar de diabetische voetkliniek.
  • Is de voet rood, dik, warm en pijnlijk? Ga dan direct naar je huisarts. Dit kan wijzen op een infectie of op een beginnende Charcot-voet. Een correcte behandeling kan veel ellende voorkomen.
  • Laat je diabetes goed opvolgen. Vraag zeker een zorgtract aan zodat je behandelende arts en andere medische verzorgers je diabetes goed kunnen volgen.

Verschenen op 8 december 2010 en herzien op 12 juli 2016 met medewerking van dokter Mimi Giri, afdeling endocrinologie en Steven Smet, wondzorgcoördinator diabetische voetkliniek, UZ Gent. Met steun van de Vlaamse overheid.

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00

Online advies

Voor al jouw vragen over gezondheid en welzijn.