Voedingsadvies

Een correct voedingsadvies is essentieel in de behandeling van diabetes. Pilletjes of insuline alleen volstaan niet. Aangepaste voeding zorgt er mee voor dat je een goede controle krijgt over je bloedsuikerwaarden. Kleine aanpassingen in je voedingspatroon zijn soms al voldoende.

Tips

Met diabetes kan je gewoon gezond eten, met voldoende afwisseling en de nodige aandacht voor vetten en koolhydraten. Voldoende drinken is ook belangrijk. Drink zeker 1,5 liter per dag, liefst water. Zo blijft de vochtbalans in evenwicht en hebben voedingsvezels een regulerende werking op de darmen en op de opname van glucose in het bloed.

Voedingstips

Als je diabetes hebt, moet je rekening houden met volgende zaken: 
  • Sla nooit een maaltijd over.
  • Spreid je maaltijden over een hele dag om de werking van insuline vlot te laten verlopen en een eventuele te hoge bloedsuikerspiegel te voorkomen.
  • Gebruik kruiden om je eten op smaak te brengen. Gebruik niet te veel zout om je bloeddruk onder controle te houden.
  • Wees matig met alcohol.
  • Vervang witte rijst, wit brood en blanke deegwaren door de volkoren versies.
  • Vermijd voeding met te veel suikers.
  • Hou je gewicht in het oog, vermager bij overgewicht.

Bij diabetes type 1

  • Eet gezond en gevarieerd.
  • Spreid je koolhydraatbronnen. Je hebt een goede kennis nodig van voedingsmiddelen die koolhydraten bevatten om een juist evenwicht te krijgen tussen voeding, insuline en beweging.
  • Soms moet er vaker op een dag gegeten worden en soms net niet, afhankelijk van de insulinetherapie. Koolhydraten werken immers bloedsuiker verhogend. Door meerdere keren per dag te eten, wordt de hoeveelheid koolhydraten beter over de dag verspreid en is er minder kans op een sterke, plotse verhoging van de bloedsuikerwaarde. Daarnaast heeft insuline piekwerkingen. Deze piekmomenten moeten soms opgevangen worden met tussenmaaltijden die koolhydraten bevatten. Vraag meer informatie aan je arts of diëtiste. 

Bij diabetes type 2

  • Wanneer je tabletten en/of insuline gebruikt, is een evenwicht tussen voeding, medicatie en beweging essentieel. Het gebruik van tussenmaaltijden is vooral aan te raden bij het gebruik van sulfonylurea. Sulfonylurea stimuleren immers de vrijstelling van insuline en verhoogt dus de kans op hypoglycemie.
  • Bij diabetes type 2 is een gezonde voeding en een matig energiebeperkt dieet van belang. Zwaarlijvigheid is immers een van de belangrijkste oorzaken van de aandoening. Ben je zwaarlijvig, dan zal je gewicht moeten verliezen. Dit doe je aan de hand van een dieet gebaseerd op gezonde voeding in combinatie met voldoende beweging. Je arts kan je hierbij helpen, of je kan ook advies vragen bij diëtisten. Door geleidelijk aan te vermageren, kunnen de weefsels in je lichaam terug gevoeliger worden voor de nog aanwezige insuline.

 

Meer weten over voeding bij diabetes? Speel dan de diabEATquiz op de website van de Diabetes Liga.



 

Suikers & zoetstoffen

​Koolhydraten, ook wel suikers of sachariden genoemd, zitten in bepaalde voedingsmiddelen en leveren ons energie. De hoeveelheden en soorten die je binnen krijgt, bepalen in sterke mate je bloedsuikerspiegel.

Als je diabetes hebt, is het van cruciaal belang om de inname van koolhydraten in het oog te houden. De hoeveelheid koolhydraten die je opneemt, bepaalt mee hoeveel insuline je nodig hebt e hoeveel suikers je moet verbranden via lichaamsbeweging.
 
Opgelet: mensen die snelwerkende insuline inspuiten kunnen extra koolhydraten bijregelen met extra insuline. Op deze manier vermijd je hoge glucosewaarden, maar het energiegehalte van de voeding neemt hierdoor toe, wat invloed kan hebben op je gewicht. De hoeveelheid insuline aanpassen in functie van je voeding doe je best in overleg met je arts. Zeker in het begin.    

Soorten koolhydraten

Koolhydraten komen in verschillende vormen voor:  

Als eenvoudige suikers

Deze zitten onder andere in gewone frisdranken, snoep, fruit en melk. Hierin bestaat nog een onderscheid tussen:
    • enkelvoudige suikers of monosachariden zoals druivensuiker (glucose) en vruchtensuiker (fructose)
    • tweevoudige suikers of disachariden zoals biet- en rietsuiker (sacharose) en melksuiker (lactose)

Als meervoudige suikers

Dit zijn zetmeelstoffen of polysachariden die je terugvindt in aardappelen, brood en andere graanproducten, (rijst, deegwaren), groenten, enz.

Glycemische index

Alle koolhydraten worden tijdens de vertering omgezet in enkelvoudige suikers om dan naar ons bloed te gaan. De snelheid waarmee de vrijgekomen suikers in het bloed worden opgenomen noemen we de glycemische index. Deze ligt bij bepaalde voedingsmiddelen hoger dan bij andere.

De glycemische index is afhankelijk van:
  • het soort suiker: glucose wordt veel sneller opgenomen dan fructose.
  • de aanwezigheid van andere voedingsstoffen zoals vezels, eiwitten, vetten, enz. in de maaltijd.
  • de grootte van de deeltjes: hoe fijner, hoe sneller de vertering. Puree geeft dus een snellere bloedsuikerstijging dan gekookte aardappelen.
  • de gaarheid van voedingsmiddelen: pasta al dente (beetgaar) doet de bloedsuikers minder snel stijgen dan goed gaar gekookte.
  • de snelheid van de maaglediging: gesuikerde vloeistoffen gaan bijvoorbeeld erg snel door de maag.

Zoetstoffen en co

Suikerbevattende voedingsmiddelen kunnen deel uitmaken van je voeding, maar met mate. Het heeft vaak weinig zin om de zogenaamde suikervrije producten voor diabetici te kiezen. Hoewel ze geen suiker bevatten, kunnen ze wel nog koolhydraten bevatten uit bloem, vruchten… waardoor ze je bloedsuikerspiegel toch doen stijgen. Bovendien bevatten ze vaak ook veel verborgen vetten.

Begrippenverduidelijking

  • Kunstmatige zoetstoffen in bijvoorbeeld light-frisdranken kunnen een hulpmiddel zijn bij het afvallen. Ze leveren geen energie in de vorm van calorieën of koolhydraten. Ze hebben dus geen invloed op de bloedsuikerwaarden.
  • Toegevoegde suikers leveren alleen energie en geen andere nuttige voedingsstoffen als mineralen, eiwitten of vitaminen. Het zijn ‘lege’ energiebronnen. Ze kunnen nuttig zijn om een hypoglycemie te behandelen, maar verder gebruik je ze best slechts met mate. 
  • Zetmeelproducten als aardappelen, rijst, deegwaren en brood leveren naast energie wel andere nuttige voedingsstoffen. Ze zijn dus veel waardevoller voor ons organisme. 
Raadpleeg telkens goed het etiket van voedingswaren en vraag raad aan een diëtist(e) bij twijfel.

Overzicht zoetstoffen

 
Zoetstoffen Werking in het lichaam
  • aspartaam, acesulfaam K, cyclamaat, saccharine, sucralose, stevia, enz.
  • ​geen invloed op het bloedsuikergehalte
  • leveren geen energie
  • ​tagatose
  • geen invloed op de bloedsuikerspiegel
  • levert minder energie dan gewone suiker
  • polyolen zoals maltitol, xylitol, sorbitol, isomalt, enz.
  • voedingsvezels zoals inuline, oligofructose, polydextrose
  • ​bij matig gebruik slechts weinig invloed op de bloedsuiker
  • leveren minder energie dan gewone suiker
  • fructose: doet in vergelijking met gewone suiker de glycemie wel minder snel stijgen
  • honing en suikervervangende stropen zoals glucosestroop, moutstroop, cichoreistroop, agavestroop, ahornstroop, enz.
  • ​​wel invloed op de bloedsuiker
  • leveren evenveel energie als suiker

 

Restaurant

​Met vrienden op restaurant gaan, is altijd gezellig… tot de kelner komt vragen wat jij wil eten. Als je diabetespatiënt bent, is het niet altijd evident om buitenshuis te eten. Toch is het perfect mogelijk, als je maar rekening houdt met een aantal zaken. Enkele tips. 

Chinees

Omdat er veel gebruik wordt gemaakt van groenten en mager vlees zoals kip is de basis van de Chinese keuken in feite gezond. Maar door de gefrituurde kip en loempia’s, de grote porties witte of gebakken rijst en de zoete sauzen kan het al snel keren. 
 
  • Probeer de grootte van je Chinese portie te beperken
  • Kies voor witte in plaats van gebakken rijst.
  • Ga als een fijnproever om met de zoete sauzen die veel te veel koolhydraten bevatten. Koolhydraten doen je suikerspiegel immers snel stijgen.

Italiaans

De basisingrediënten die de Italianen gebruiken zoals spaghetti, lasagne, risotto, brood, enz. bevatten veel koolhydraten. Het is moeilijk in te schatten hoeveel koolhydraten je pizza bevat. Naast de grote hoeveelheid koolhydraten, kunnen Italiaanse schotels ook veel vet bevatten. Room, verschillende kazen en salami zijn ingrediënten die veel gebruikt worden.
 
  • Een trucje is om net zoveel pizza te eten als de oppervlakte van het aantal boterhammen dat je normaal als lunch eet. Je kan bijvoorbeeld enkel het binnenste opeten en de rand laten liggen.
  • Kies liefst voor kip, vis, minestronesoep of een slaatje.

Mexicaans

Bij de Mexicaan worden ook heel voedingsmiddelen met veel koolhydraten gebruikt. Denk maar aan de grote porties rijst, de bonen en de tortilla’s. Ingrediënten als zure room en kaas bevatten dan weer veel vetten. Let op met gefrituurde aperitiefhapjes en cocktails die veel vetten en suikers bevatten. Als je op deze zaken let, is een bezoekje aan de Mexicaan als diabeticus veroorloofd.
 
  • Aanraders zijn kip- of vistaco’s met salsa, kip- of garnaalfajita’s of kipburrito.

Fastfood

Ook een bezoek aan een fastfood restaurant mag je jezelf, mits gebruik van het gezond verstand, wel eens permitteren.
 
  • Een burger met gegrilde kip of vis bevat minder vet dan één met gepaneerde en gefrituurde kip of vis. Kalkoen is magerder dan rundvlees.
  • Bij je slaatje opteer je best voor een dressing met een laag vetgehalte, bijvoorbeeld een vinaigrette op basis van yoghurt.
  • Gebakken aardappelen bevatten minder vet dan frietjes.
  • Een bouillon- of bonensoepje bijvoorbeeld noodles met kip of zwarte bonen bevatten niet al te veel vet of koolhydraten.
  • Wil je voor een wrap gaan, opteer dan voor één met kalkoenvlees, tonijn of kip en zo weinig mogelijk mayonaise of kaas.

Alcohol

Net als iedereen, moet je je alcoholgebruik matigen als je diabetes hebt. Al zijn er voor jou wel enkele extra gevolgen aan verbonden.
  • Het levert veel energie want een gram alcohol bevat zeven calorieën. Alcohol is dus een dikmaker als je er veel van drinkt.
  • Veelvuldig alcoholgebruik  zorgt er voor dat je eigen suikeraanmaak stilvalt. Hierdoor kan enkele uren na het alcoholgebruik hypoglycemie ontstaan.
  • Heel wat alcoholische dranken bevatten ook vaak suikers zoals zoete aperitieven, cocktails, likeur, enz. Hierdoor kunnen ze een snelle bloedsuikerstijging veroorzaken die niet samenvalt met de bloedsuikerdaling van de aanwezige alcohol.

Genieten mag!

Ook als je diabetes hebt, is het dus perfect mogelijk om te genieten van een etentje buitenshuis. Met het nodige gezond verstand hoef je je niet te beperken tot een mager smaakloos soepje met een stukje brood. Durf ook aan de ober vragen welke ingrediënten er in het gerecht zitten, zodat je een goed zicht hebt op de hoeveelheid koolhydraten en vetten. 
Trouwens, Gault Millau en Zucsu geven een gids uit met diabetesvriendelijke restaurants, brasseries en eetcafé's. Te vinden in sommige bibliotheken of in de boekhandel.
En ten slotte: voor een enkel keertje kan het geen kwaad om iets te veel koolhydraten of vetten te eten. Zit je fiks te hoog met je bloedsuiker, kan je dit oplossen door een klein beetje kortwerkende insuline bij te spuiten. Het spreekt vanzelf dat dit uiteraard geen dagelijkse gewoonte mag worden.
 

Andere

​Vetten

Vet is een belangrijke energieleverancier. Het levert dubbel zoveel energie als koolhydraten en eiwitten. Vet is opgebouwd uit vetzuren. Sommige hiervan zijn essentieel voor de celopbouw en voor ons natuurlijk afweersysteem. Ook leveren ze nog enkele onmisbare vitaminen.

Je lichaam heeft dus vetten nodig, maar slechts in een kleine hoeveelheid. Vetten beïnvloeden immers ook het cholesterolgehalte. Te veel ‘slechte’ cholesterol geeft een grotere kans op hart- en vaatziekten. Je moet het gbruik van vet dus onder controle houden.

Daarnaast is ook het soort vet van belang. Onze voeding bevat twee soorten: verzadigde en onverzadigde vetten.

Verzadigde vetten

Sommige van deze vetten kunnen de aanmaak van cholesterol in het lichaam stimuleren. Cholesterol is een vetachtige stof die ons lichaam nodig heeft, maar zelf voldoende kan aanmaken. Wegens hun cholesterolverhogend effect zijn sommige verzadigde vetten dus niet gezond. Ze zitten in frituurvet, boter, vlees, volle melkproducten, koekjes, chocolade, enz.

Onverzadigde vetten

Deze vetten hebben een gunstige invloed. Ze helpen de cholesterol in het bloed laag te houden of te verlagen. Er zijn twee soorten:

  • Meervoudige onverzadigde vetten: deze bevatten de essentiële vetzuren die het lichaam nodig heeft, maar niet zelf aanmaakt. Je vindt ze in sojaolie, zonnebloemolie, bepaalde smeer- en bereidingsvetten en vette vissoorten.
  • Enkelvoudige onverzadigde vetten zitten in olijfolie, arachideolie, sommige noten en vloeibare bereidingsvetten.

Vezels

Vezels zijn voor iedereen gezond. Omdat we ze zelf niet kunnen verteren, bevorderen ze onze stoelgang. Ook voor hart- en bloedvaten bieden ze heel wat voordelen. Veel vezels eten, kan de ‘slechte’ cholesterol laten dalen. Vezels zitten in groenten, fruit, peulvruchten, noten, graanproducten...

Effect op bloedsuikerspiegel

Als je diabetes hebt, zijn vezels dus erg belangrijk. Ze hebben bovendien een gunstig effect op de regulering van de bloedsuikerwaarden. Als je iets vezelrijks eet, komen de koolhydraten uit de voeding langzamer in het bloed terecht. De bloedglucosewaarden stijgen daardoor slechts geleidelijk aan waardoor de piek van de suikerwaarden iets minder hoog is. Ook dalen de glucosewaarden nadien terug langzamer.

  • Zeker voor patiënten met diabetes type 2 die tabletten slikken, is het beter om vezelrijk te eten.
  • Mensen met diabetes type 1 die insuline inspuiten, bekijken best wanneer ze best hun insuline inspuiten als ze een erg vezelrijke maaltijd gebruiken. Vraag raad aan je diëtist(e) of arts.

Alcohol

Een glaasje mag, maar met mate. Dat geldt ook als je diabetes hebt.

Effect op bloedsuikerspiegel

  • Alcohol vermindert de suikerproductie in de lever waardoor je bloedsuikerspiegel omlaag gaat. Door de daling van de suikerconcentratie in je bloed, krijg je honger. Bij personen met diabetes kan de suiker blijven dalen en een serieuze hypo veroorzaken, zelfs uren later. Bij overmatig drinken, stijgt het risico op een hypo ook tijdens de volgende nacht en dag. Sla dus zeker je ontbijt niet over, ook al heb je geen zin.
  • Bepaalde alcoholische dranken bevatten veel suikers. Likeuren, sommige bieren, zoete cocktails en andere zoete aperitieven, ...  Deze dranken veroorzaken een snelle bloedsuikerstijging die niet samenvalt met de bloedsuikerdaling van de aanwezige alcohol. Ze zijn dus af te raden. Drink je toch eens een (niet-gesuikerd) glaasje, doe dat dan bij een maaltijd. Zo vermijd je laattijdige hypo’s.
  • Vergeet ook niet dat alcohol een caloriebom is. Houd hier zeker rekening mee als je al zwaarlijvig bent.

Tips om veilig te drinken

  • Eet goed op voorhand.
  • Zorg dat je maximum een half uur na het aperitief aan de maaltijd kan beginnen.
  • Drink je doorheen de avond, peuzel dan wat koolhydraten in de vorm van zoute koekjes, chips ...
  • Wees open met je gezelschap: vertel over je diabetes en leg uit hoe ze eventueel kunnen helpen bij een hypo. Het is ook handig om iets bij te hebben waaruit blijkt dat je diabetes hebt. Als je adem naar alcohol ruikt bij een hypo, zal men immers niet snel aan een hypo denken.
  • Eet eventueel net voor het slapengaan nog een kleine snack, zeker als je al veel vroeger op de avond gegeten hebt.

 

  

Verschenen op 1 maart 2012 en herzien op 6 oktober 2016 met medewerking van de Diabetes Liga. Het onderdeel Restaurant werd opgesteld met medewerking van Vera De Groof, adviserend geneesheer Nationaal Verbond van Socialistische Mutualiteiten. Met steun van de Vlaamse Overheid.

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00

Online advies

Voor al jouw vragen over gezondheid en welzijn.