Voeding bij COPD

​Kortademigheid is de meest gehoorde klacht bij COPD-patiënten. Eerst doet zich dit enkel voor bij inspanning. Later ook bij gewone dagelijkse activiteiten en uiteindelijk zelfs bij rust. Mensen met COPD zijn vaak snel moe bij het uitvoeren van activiteiten. Alleen geneesmiddelen zijn dan vaak niet voldoende. Niet enkel de longfunctie is van belang, ook de hele lichamelijke conditie. Een combinatie van goede voeding en een goede lichamelijke conditie kunnen de klachten van kortademigheid en vermoeidheid verlichten.
Aan deze 5 punten besteed je als COPD-patiënt best aandacht: 

Je gewicht

​Bij patiënten met COPD kan zowel ondergewicht als overgewicht voorkomen.

Ondergewicht

De grootste groep van COPD-patiënten heeft eerder last van een te laag gewicht of van ongewenst gewichtsverlies. Typisch voor COPD-patiënten is dat het gewichtsverlies ook optreedt wanneer de patiënt normaal eet. Enerzijds omdat de ziekte op zich een verhoogde energiebehoefte vraagt (gemiddeld zijn dit ongeveer 600 kcal per dag extra). Anderzijds is de energie-inname vaak lager omdat de maaltijden moeizamer verlopen. Met andere woorden: een COPD patiënt heeft meer energie nodig dan een gewoon gezond persoon, maar krijgt minder energie binnen omdat het eten moeizamer verloopt.

Tijdens het afvallen gaat er niet alleen vetweefsel verloren, maar ook spierweefsel. Door het verlies van spierweefsel verzwakken de spieren en neemt de kracht in arm-, been- en ademhalingsspieren af. Hierdoor gaat het ademhalen nog moeilijker en zal een COPD-patiënt nog sneller vermoeid geraken bij het uitvoeren van gewone dagelijkse activiteiten.

Ongewenst gewichtsverlies vermindert de weerstand. Hierdoor is een COPD-patiënt vatbaarder voor andere ziektes.

Overgewicht

Ook overgewicht kan een probleem vormen. Het hoger gewicht vraagt een grotere inspanning van je lichaam. COPD-patiënten krijgen het daardoor sneller benauwd en geraken nog sneller buiten adem. Voor deze personen is het dus raadzaam om gewicht te verliezen. Belangrijk is dat dit op een gezonde manier gebeurt met verlies van vetmassa en behoud van spiermassa. Begeleiding van een diëtiste is in dit geval zeker een aanrader.

 

Gezond eten

Gezonde voeding is altijd van belang. Dit geldt zeker voor mensen met een chronische aandoening. Gezond eten en drinken betekent dat je alle noodzakelijke voedingsstoffen binnen krijgt. Een gezonde voeding is gebaseerd op de principes van de actieve voedingsdriehoek:



We bespreken de verschillende lagen van deze driehoek van onder naar boven:

​Vocht

Een gemiddeld persoon heeft 1.5 tot 2  liter vocht per dag nodig. Dit komt overeen met 6 tot 8 glazen water. Voldoende drinken verdunt het slijm en zal het ophoesten vergemakkelijken. Beperk cafeïne houdende dranken, zoals koffie, cola,...

Indien een COPD-patiënt ook hartproblemen heeft, kan het zijn dat de dokter een vochtbeperking oplegt. Volg dit advies dan op.

Graanproducten en aardappelen

Afhankelijk van je activiteit heb je dagelijks 5 tot 12 sneden brood nodig. Wat betreft aardappelen, zijn dit er 3 tot 5. Ook een COPD-patiënt geeft best de voorkeur aan de volkoren producten zoals volkoren brood, volkoren pasta,...

Groenten

Dagelijks een half bord groenten en eventueel nog een portie rauwkost bij de 2de broodmaaltijd. Ook groenten zijn een belangrijke bron van vezels.

Fruit

2 tot 3 stukken per dag wordt aangeraden.

Melk en melkproducten

3 tot 4 glazen melk of melkproducten (zoals yoghurt, platte kaas, pudding,...) en 1 tot 2 schijfjes harde kaas zijn aanbevolen. De groep van melk en melkproducten is een belangrijke bron van eiwitten en daarom ook een belangrijke groep voor COPD-patiënten.

Vlees, vis, eieren en vervangproducten

Deze voedingsmiddelengroep levert ons een belangrijke bron van eiwitten. Een gewoon gezond individu heeft dagelijks 100g vlees nodig. Voor heel wat COPD-patiënten wordt aangeraden om meer vlees per dag te consumeren. Dit vooral om spieren te sparen.

Smeer- en bereidingsvet

Voor een gezond individu geldt: dun smeren en matig omspringen met bereidingsvet. COPD-patiënten met een te laag gewicht mogen echter goed dik smeren en een ruime hoeveelheid bereidingsvet gebruiken. Liefst een zachte margarine of een olie.

Restgroep

Een gezond persoon moet hier matig mee omspringen. Een COPD-patiënt met ondergewicht mag gerust wat meer van deze groep gebruiken.

Daarnaast is het van belang om het zoutgebruik te beperken. Te veel zout kan ervoor zorgen dat je gemakkelijker vocht vasthoudt. En dit bemoeilijkt het ademhalen. Werk eventueel met kruiden om je eten op smaak te brengen.

Te veel alcohol is in het geval van COPD geen aanrader. Alcohol kan de ademhaling vertragen en bemoeilijkt het ophoesten van slijm.

Eiwitrijke voeding

Ongeacht het gewicht (overgewicht, ondergewicht of een normaal gewicht) is het bij COPD van belang dat je voldoende eiwitten binnen krijgt. Eiwitten vind je vooral terug in voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong. Indien de arts en/of diëtiste een eiwitrijke voeding aanraadt, hanteer dan volgende adviezen:

  • Gebruik royale hoeveelheden vlees, vis of gevogelte bij de hoofdmaaltijd en vleeswaren bij de broodmaaltijd. Tahoe of tempeh zijn vegetarische vleesvervangers die ook eiwitrijk zijn.
  • Ook melkproducten zijn rijk aan eiwitten zoals (karne)melk, chocolademelk, drinkyoghurt, yoghurt, kwark, pudding, roomijs,... Zo kan je in de plaats van koffie of thee ook eens een glas melk drinken.
  • Hartig beleg zoals een schijf kaas, hesp, kippenwit,... kan ook uit het vuistje gegeten worden.
  • Kaas of vleeswaren kunnen ook verwerkt worden in (groente)sausjes of pastagerechten.
  • Bij overgewicht, geef je best de voorkeur aan mager vlees of vis, magere of halfvolle melk, magere kazen.

Klachten

​Hieronder vind je de meest voorkomende klachten bij COPD en hoe je je voedingspatroon daar best op afstemt:

Kortademig of vermoeid

  • Rust voor de maaltijd, zodat je uitgerust aan de maaltijd kan beginnen.
  • Eventueel kan je het ontbijt nemen voordat je je wast en aankleedt.
  • Best neem je de hoofdmaaltijd op een tijdstip waarop je je het best voelt.
  • Eet meerdere malen per dag kleinere porties.
  • Neem tijdens de maaltijd een goede houding aan en gebruik de juiste ademhalingstechniek. Voor heel wat mensen is dit steunen op de ellebogen.
  • Eet langzaam en kauw goed. Slik een hap in één keer door en haal diep adem voordat je een volgende hap neemt.
  • Geef de voorkeur aan voedsel dat gemakkelijk te kauwen is. Zacht voedsel is makkelijker te eten, omdat je minder moet kauwen.
  • Kies voor gemakkelijke bereidingen (eenpansbereidingen, stamppotten, groenten uit blik/glas/diepvries,...). In sommige gevallen kunnen kant- en klare maaltijden een oplossing bieden.
  • Vloeibare producten kunnen ook helpen om aan te vullen. Denk hierbij aan pap, vruchtenmoes, (maaltijd)soep.
  • Een bouillon kan eetlustopwekkend werken. Best drink je deze een half uur voor de maaltijd en niet vlak voor de maaltijd.
  • Neem je medicatie op de juiste tijd en op de juiste wijze in. Indien je zuurstof toegediend krijgt , ga je hier best tijdens de maaltijd mee door.

Droge mond

  • Het voedsel goed kauwen zorgt ervoor dat je meer speeksel produceert.
  • Drink bij elke hap voedsel een klein beetje en houd altijd iets te drinken bij de hand.
  • Maak royaal gebruik van saus bij de warme maaltijd.
  • Maak gebruik van smeerbaar, zacht beleg bij de broodmaaltijd. Leverpastei, smeerkaas, confituur, paté, chocopasta,... zijn enkele voorbeelden.
  • Vloeibare producten hebben een hoger vochtgehalte en zijndaardoor gemakkelijker te eten zoals yoghurt, pudding,...

Een te snelle verzadiging (vol gevoel)

Het is vaak niet duidelijk waardoor je een opgeblazen gevoel kan krijgen. Mogelijke oorzaken zijn kortademigheid bij het eten, gehaast eten, weinig lichaamsbeweging en het eten van gasvormende voedingsmiddelen. Volgende tips kunnen helpen bij een te snelle verzadiging:

  • Langzaam eten en goed kauwen. Neem de tijd om je maaltijd te nuttigen.
  • Beperk het gebruik van gasvormende voedingsmiddelen zoals uien, spruitjes, koolsoorten, koolzuurhoudende dranken en bier.

Genoeg?

Moeite om voldoende te eten

​Indien je ondanks de vermelde adviezen moeite hebt om voldoende te eten, zal de diëtiste je een energie- en eiwitrijke voeding voorschrijven. Voldoende energie (calorieën) zorgt ervoor dat gewichtsverlies (vooral dan het spierweefsel) beperkt blijft. Eiwitten zijn van groot belang als bouwstof voor de spieren. Hier volgen enkele tips voor bij de maaltijden:

Broodmaaltijd

  • Besmeer je boterham goed dik met melkerijboter of margarine.
  • Neem dubbel beleg op je boterham of eet een extra schijfje kaas/charcuterie uit het vuistje.
  • Vervang je brood regelmatig door een sandwich, een krentenbol, een croissant, een koffiekoek, ...
  • Geef de voorkeur aan vettere vleeswaren zoals worst, paté, ontbijtspek, gehakt, makreel, sardienen, zalm,...
  • Geef de voorkeur aan vette kazen (40+ of meer).
  • Indien je moeilijk iets vast kan eten als ontbijt, vervang dit dan door cornflakes (goed in melk geweekt), havermout, griesmeelpap, yoghurt met gedroogd fruit,...

Warme maaltijd

  • Vervang je gekookte aardappelen regelmatig door aardappelpuree (eventueel verrijkt met room, volle melk, een ei), gebakken aardappelen, pasta,...
  • Melkerijboter of margarine toevoegen aan groente, aardappelpuree, saus of soep.
  • Room toevoegen aan sauzen, soepen, ...
  • Kaas toevoegen aan ovenschotels, pasta, salade,...
  • Mayonaise kan je combineren bij heel wat gerechten.
  • Wissel vlees af met vis, gevogelte, omelet of een vegetarische vleesvervanger. Laat eventueel wat boter of margarine smelten over je vlees of vis.
  • Een half uur voor de maaltijd een bouillon drinken, werkt eetlustopwekkend.
  • Voeg vleesballetjes, stukjes kip of geraspte kaas toe aan je soepen.
  • Dien je maaltijden aantrekkelijk op. Als de maaltijd er lekker uit ziet, zal dat de eetlust ten goede komen.

Tussendoor:

  • Een koekje, een chocoladereep, een stuk cake, nacho's met kaas...
  • Roomijs, volle yoghurt, milkshake, volle chocolademelk,... Je kan ook ongeklopte slagroom toevoegen aan yoghurt, kwark, milkshake,...
  • Een craquotte goed dik gesmeerd met roomboter of margarine en dubbel beleg. Pindakaas op een craquotte kan ook smakelijk zijn en levert ook een ruime portie calorieën. 
  • Gebruik enkel dranken die calorieën bevatten zoals fruitsap, volle melk, volle chocolademelk, gewone frisdranken (geen light), water met grenadine, ...
  • Suiker of honing of siroop toevoegen aan koffie, thee, melk, fruitsap,...

Drink- of bijvoeding

Drinkvoedingen of bijvoedingen zijn dranken die extra energie, eiwitten, vitaminen en mineralen leveren. Je kan ze krijgen in verschillende soorten, smaken en samenstellingen. Meestal wordt een drink- of bijvoeding pas geadviseerd als het via een 'normale' voeding niet lukt om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Best overleg met je arts en/of diëtiste of het in jouw geval raadzaam is hier gebruik van te maken.

Recepten

Recepten voor COPD-patiënten met ondergewicht

In de recepten wordt gewerkt met voedingssuiker en/of eiwitpoeder (of melkpoeder). Beide ingrediënten gebruik je best in overleg met je diëtiste. Je kan ze aankopen bij de apotheek.​

Pudding verrijkt met eiwitten 

Bereid een dikgebonden pudding op de traditionele manier.

In een beetje koude melk los je de voedingssuiker en het eiwitpoeder (of de melkpoeder) op (eventueel mixen om alle klonters te verwijderen).

Deze oplossing voeg je aan de gekookte pudding toe (niet meer laten koken).

Per schaaltje pudding van 150 ml neem je 2 soeplepels voedingssuiker en 2 soeplepels eiwitpoeder of melkpoeder.

Volle platte kaas verrijkt met eiwitten

Neem een potje volle platte kaas. Meng hieronder 2 soeplepels eiwitpoeder of melkpoeder. Neem apart nog wat vers fruit (banaan of aardbeien of een blik fruit) en meng dit met de voedingssuiker. Voeg dit fruitmengsel toe aan de platte kaas.

Luchtige bananenyoghurt

Meng een glas volle yoghurt met 2 soeplepels eiwitpoeder of melkpoeder.

Mix 2 soeplepels voedingssuiker met banaan.

Klop het wit van een ei stijf met wat bloemsuiker.

Schep het eiwit en de banaan onder de yoghurt

Energierijke milkshake

Breng 200 ml volle melk, 2 soeplepels voedingssuiker, 2 soeplepel eiwitpoeder of melkpoeder, bloemsuiker naar smaak en een bolletje ijsroom in een maatbeker.

Als smaak voeg je 1 van volgende voedingsmiddelen toe: een banaan of een zakje vanillesuiker of cacaopoeder of oploskoffie of aardbeien.

Mix alles samen met de staafmixer of in een mengbeker.

Het ijsroom kan je eventueel vervangen door platte kaas of door gekookte pudding.

Fruitroom

Dit heb je nodig:

  • 150 g mangovlees
  • 50 ml gewone room
  • 1 eetlepel kristalsuiker
  • 2 eetlepels citroensap

Bereidingswijze:

  • Mix de mango in een beker en voeg de andere ingrediënten toe.
  • Giet het dessert in een kommetje en laat afkoelen in de ijskast.

Fruitmelk met roomijs

Dit heb je nodig:

  • 2 bolletjes vanilleroomijs
  • 100 ml karnemelk
  • 2 eetlepels melkpoeder
  • 2 eetlepels witte suiker
  • 6 eetlepels gekoeld fruitsap (tropical, appelsap…)

Bereidingswijze:

  • Mix 1 bolletje roomijs met de karnemelk, de suiker en de melkpoeder.
  • Giet dit in een glas en voeg het 2de bolletje ijsroom toe.
  • Overgiet het geheel met fruitsap.

Bananenmilkshake

Dit heb je nodig:

  • ½ witte beschuit
  • 100 ml volle melk
  • 3 eetlepels vanillepudding
  • ½ banaan
  • 3 eetlepels volle platte kaas

Bereidingswijze:

  • Maal de beschuit heel fijn.
  • Voeg de andere ingrediënten toe en mix.
  • Laat de shake eventueel even afkoelen in de koelkast.

Verschenen op januari 2014 met medewerking van Claudia Fripont, diëtiste

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00