Hartfalen

Hartfalen betekent dat je hart niet goed meer werkt. Je wordt kortademig, hebt moeite met lichamelijke inspanningen en je lichaam houdt te veel water vast. Vaak ontwikkelen die klachten zich sluipend, maar het kan ook zo snel gaan dat je plots in het ziekenhuis belandt. Hartfalen is geen ziekte, maar het eindstadium van een aantal ziekten die het hart al eerder hebben beschadigd. Je kan er niet van genezen, maar een goede medische behandeling en een gezonde levensstijl kunnen het probleem vaak onder controle brengen en voorkomen dat het snel erger wordt. Gezond leven is de beste preventie tegen hartfalen.

 

​Wat doet ons hart?

Ons hart is een grote spier, die werkt als een pomp en onophoudelijk bloed door ons lichaam stuwt. Het bestaat uit een linker- en een rechterhelft.

Bloed dat vanuit het lichaam in de rechterhelft van het hart aankomt bevat weinig zuurstof. Het wordt eerst naar de longen gepompt, waar het koolzuurgas afgeeft en verse zuurstof opneemt. Vanuit de longen stroomt het bloed naar de linkerharthelft die het bloed wegpompt, de slagaders in. Dit bloed voorziet alle delen van het lichaam van zuurstof en voedingsstoffen, en brengt afvalstoffen naar de lever en de nieren. De aders verzamelen het bloed en brengen het terug naar het hart voor een volgende ronde.

De hartspier krijgt zelf het nodige bloed van de kransslagaders, die bovenop het hart liggen.

Wat gebeurt er bij hartfalen?

Pompt je hart niet krachtig genoeg, dan circuleert het bloed in je lichaam niet goed. Je organen, spieren en andere lichaamsweefsels krijgen te weinig zuurstof en voedingsmiddelen. Het lichaam kan zijn functies niet goed meer vervullen. Bovendien keert het bloed minder goed terug naar het hart waardoor er vocht in het lichaam achterblijft. Dat is hartfalen. Het is geen ziekte op zichzelf, maar het gevolg van vroegere schade die het hart al heeft opgelopen. Het is een chronische aandoening die steeds erger wordt als je er niets tegen doet. Hartzwakte of hartinsufficiëntie zijn andere woorden voor hartfalen. 

Klachten

  • Algemene vermoeidheid.
  • Moeite met lichamelijke inspanningen.
  • Kortademigheid, ook bij lichte inspanningen.
  • Gezwollen voeten en enkels, door een opstapeling van vocht.
  • Opgezwollen buik, ook door vochtopstapeling.
  • (Snelle) gewichtstoename door het extra vocht in je lichaam. 

Vaak vallen de symptomen van hartfalen in het begin nauwelijks op. Ze worden langzaam en geleidelijk aan erger. Daardoor sta je er niet bij stil. Je wordt ze gewoon en je past je telkens weer aan de nieuwe toestand aan. Bovendien denken veel mensen met hartfalen dat ze gewoon een dagje ouder worden. Tot het duidelijk wordt dat er toch meer aan de hand is.

Wanneer hartfalen erg gevorderd is, krijg je vocht in de longen (longoedeem), waardoor je heel moeilijk kan ademen. Vooral als je gaat neerliggen, heb je daar last van. Je voelt je dan zo benauwd dat je meteen medische hulp zoekt en in het ziekenhuis opgenomen moet worden. Dat kan plots beginnen.

Oorzaken

Hartzwakte is een eindstadium van heel wat aandoeningen, die het hart al eerder beschadigd hebben. Dit zijn de belangrijkste oorzaken:

  • Hoge bloeddruk.
  • Aandoeningen van de kransslagaders en hartinfarct(en).
  • Hartklepaandoeningen.
  • Hartritmestoornissen.
  • Ziekten die de hartspier beschadigen (bv. infecties, alcoholmisbruik, giftige stoffen, ...).
  • Aangeboren hartafwijkingen.

Diagnose

De diagnose van hartfalen is niet zo gemakkelijk te stellen op basis van je klachten of van een uitwendig lichamelijk onderzoek. Daarom is het belangrijk dat je arts op de hoogte is van je medische voorgeschiedenis en mogelijke risicofactoren voor een hartaandoening. Heeft hij een vermoeden van hartfalen, dan zal je doorgestuurd worden naar de hartspecialist voor verder onderzoek.

De belangrijkste onderzoeken zijn:

  • Een echografie van het hart. Met ultrasone geluidsgolven wordt een beeld gemaakt van je hart en hoe het bloed er doorheen stroomt. Daarop kan je de toestand van de onderdelen van het hart en de verminderde pompfunctie zien.
  • Een bloedonderzoek om de hoeveelheid van sommige stoffen in het bloed te bepalen die bij hartfalen verhoogd zijn.
  • Een elektrocardiogram om hartvergroting of een oud hartinfarct op te sporen.
  • Een echoduplexonderzoek om de toestand van je aders in de benen na te kijken. 
  • Andere aanvullende onderzoeken zoals een MRI-scan van de kransslagaders, een inwendig onderzoek van hart en bloedvaten, een fietsproef, een schildklieronderzoek,...

Behandeling 

Voor de behandeling van hartfalen is een nauwe samenwerking tussen de huisarts en de hartspecialist noodzakelijk. De huisarts zal je adviseren over je levensstijl, je begeleiden bij een correcte inname van je medicatie, en je vaccinatie in orde houden.

Geneesmiddelen

Er bestaan verschillende soorten geneesmiddelen die kunnen voorgeschreven worden bij hartfalen, zoals plaspillen om het teveel aan vocht af te drijven, medicatie om je hart te ondersteunen en ontlasten, bloedverdunners,...

Hartrevalidatie

De cardioloog kan een intensief oefenprogramma in een gespecialiseerde afdeling voorschrijven om je conditie te verbeteren.

Levensstijl, de zorg voor jezelf

Je moet voortaan zelf je gezondheid en behandeling mee in handen nemen.

  • Neem stipt je voorgeschreven mediactie in. Gebruik geen pillen en kruiden(preparaten) zonder het advies van je arts. Van sommigen is het ongunstig effect op hartfalen goed gekend, zoals van NSAID-pijnstillers.

  • Houd je gewicht nauwlettend in de gaten. Het mag niet te snel te veel toenemen, want dat is een signaal dat je vocht vasthoudt en dat je hart het moeilijk heeft. Als je twee kilo zwaarder wordt op drie dagen tijd, dan moet je contact opnemen met je huisarts.

  • Beweeg. Rust is alleen zinvol wanneer je toestand slecht is. Is je toestand goed onder controle, dan moet je regelmatig bewegen, bijvoorbeeld door te fietsen of te wandelen. Je beweging moet natuurlijk aangepast zijn aan je conditie en de ernst van je hartfalen. Ook seksuele activiteiten zijn dan toegelaten.

  • Voeding. Eet gezond en evenwichtig, maar vooral zoutarm. Zout houdt namelijk vocht vast. Je mag dus geen extra zout meer toevoegen aan je eten. Kies voor verse producten, die je zelf klaarmaakt. Bewerkt voedsel of kant-en-klare maaltijden bevatten vaak veel zout. 

  • Drink ten hoogste 1,5  à 2 liter per dag als je ernstig hartfalen hebt.. Dat lijkt veel, maar alle vloeistof telt mee: niet alleen water, maar ook frisdrank, koffie, thee, soep en ander waterig voedsel zoals yoghurt of appelmoes.

  • Je mag ten hoogste 1 tot 2 eenheden alcohol drinken per dag. Te veel is slecht voor de pompfunctie van je hart. Indien alcoholmisbruik de oorzaak is van je hartfalen, dan mag je geen alcohol meer innemen.

  • Stop met roken. Roken beschadigt je bloedvaten en versnelt je hartslag. Lukt stoppen niet, volg dan bijvoorbeeld een rookstopcursus of vraag je huisarts om advies. Gebruik geen drugs.

  • Vermager als je overgewicht hebt. Hoe zwaarder je bent, des te harder je hart moet werken. Als je gezond gaat eten en bewegen, zal je vanzelf al wat afvallen. Of volg een dieet onder begeleiding van je huisarts of diëtist.

  • De oorzaken van je hartfalen, zoals een hoge bloeddruk of diabetes, moeten natuurlijk ook goed behandeld worden. 

  • Laat je vaccineren tegen de griep (jaarlijks) en tegen longontsteking.

Je verandert je levenswijze niet in een wip, maar het moet als je langer en gezonder wilt blijven leven. Sommige ziekenhuizen hebben gespecialiseerde verpleegkundigen die je daarbij helpen. Ook de steun van je huisarts is belangrijk. 

Operatieve behandeling

Sommige mensen met hartfalen hebben baat bij een ingreep die de pompwerking van het hart ondersteunt of verbetert.

  • De verwijding van een vernauwde kransslagader of een overbrugging. Zo krijgt de hartspier zelf weer genoeg bloed.
  • Een nieuwe hartklep, als een versleten hartklep niet goed meer werkt.
  • Een pacemaker, als je behalve hartfalen ook een geleidingsstoornis in het hart hebt. Het hart trekt door die stoornis niet efficiënt samen, en een pacemaker herstelt het hartritme.
  • Een ingeplante hartdefibrillator, als je ernstige hartritmestoornissen hebt.
  • Een ruilhart, of een kunsthart in afwachting van een ruilhart. Slechts een kleine groep mensen komt daarvoor in aanmerking. 

Hartfalen voorkomen

De belangrijkste preventie is natuurlijk een gezonde levensstijl, om daardoor je hart zo lang mogelijk gezond te houden. Verder moet je op tijd je risicofactoren voor hartfalen laten behandelen.

 

Nog meer info vind je op de website gezondheidenwetenschap.be:

Verschenen op 14 juli 2016 met medewerking van dr. Vera De Groof, adviserend geneesheer NVSM en www.gezondheidenwetenschap.be

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00