Hoge bloeddruk

Vele Belgen hebben een hoge bloeddruk, maar ze weten dat niet allemaal van zichzelf. Spijtig, want het maakt het risico op een vroege dood veel groter. Een gezonde levensstijl voorkomt of verlaagt een hoge bloeddruk. En dat maakt geneesmiddelen vaak overbodig.

Wat

​Wat is een hoge bloeddruk?

Bloeddruk is de druk die het bloed op onze slagaders uitoefent wanneer het door ons lichaam stroomt. hoe harder het hart pompt, hoe meer bloed er in de bloedvaten zit en/of hoe groter de weerstand van de slagaders is, des te hoger wordt de bloeddruk.

Systolisch en diastolisch

Bij een bloeddrukmeting krijg je altijd twee waarden:

  • de systolische of bovendruk
  • de diastolische druk of onderdruk.

De manier waarop de bloeddruk tijdens het circuleren op en neer gaat, is vergelijkbaar met een golfslag. De piek van de golf is de systolische druk. Dan is de druk het hoogst. Het is het moment waarop het hart bloed uitpompt in de slagaders. Het dal is de diastolische druk. Dan is de druk het laagst. Het hart rust en begint vol te lopen.

Kwikdruk

Bloeddrukwaarden worden uitgedrukt in millimeters of centimeters kwikdruk (mmHG of cmHG). Bijvoorbeeld 120 over 70 mmHG, ofwel 12 over 7 cmHG. Traditionele bloeddrukmeters meten de bloeddruk af aan het peil van een kwikkolom die met de meter verbonden is. Hoewel lang niet alle bloeddrukmeters meer op die manier werken, wordt de bloeddruk nog altijd uitgedrukt in die eenheid.

Normaal of verhoogd?

Een normale bloeddruk bedraagt overdag en in rust niet meer dan 120/80 mmHG. Zodra je bloeddruk in die omstandigheden continu gelijk of hoger is dan 140/90 heb je een hoge bloeddruk. Een ander woord daarvoor is hypertensie. De grens bij 80-plussers ligt ietsje hoger: 140à 150 mmHG.

Lijd je aan specifieke gezondheidsproblemen zoals suikerziekte of een chronische nierziekte, dan mag je bloeddruk niet meer dan 130/80 mmHG bedragen.

Weinig klachten

Meestal merk je jarenlang niets. De slagaders hebben geen zenuwen en kunnen daardoor een verhoogde druk niet signaleren. Pas als je symptomen elders krijgt, wordt het duidelijk. Je kan de verhoogde bloeddruk nog behandelen, maar de aangerichte schade valt niet meer te herstellen.

  • Sommige mensen krijgen last van hoofdpijn of oorsuizingen, maar dat zijn heel algemene klachten die door van alles en nog wat veroorzaakt kunnen worden.
  • Kortademigheid en frequente neusbloedingen kunnen een alarmsignaal zijn.

De meeste mensen weten dus niet dat hun bloeddruk te hoog is.

Tip

Laat vanaf je veertigste jaarlijks je bloeddruk controleren door je huisarts of bedrijfsarts.

De stille doder

Je voelt er niets van, waarom zou je er dan wat aan doen? Omdat het een van de belangrijkste risicofactoren is voor een vroege dood door een hartinfarct of beroerte. Bovendien kan het ook in allerlei andere organen en lichaamsdelen ernstige problemen veroorzaken. Dat risico vergroot nog als een verhoogde cholesterol of suikerziekte hebt.

Oorzaak

Primair of secundair

Negentig procent van alle hogebloeddruklijders hebben een primaire of essentiële hoge bloeddruk. Dat wil zeggen dat de hoge bloeddruk op zichzelf staat. Een secundaire hoge bloeddruk wordt veroorzaakt door een andere aandoening.

Meer risico op hoge bloeddruk

Een aantal risicofactoren werken een primaire hoge bloeddruk in de hand. Op ouder worden en erfelijkheid heb je geen invloed, op je levensstijl wel.

  • Ouderdomsverschijnsel
    Naarmate je leeftijd stijgt, vermindert de veerkracht van de slagaders. Slagaderverkalking en/of andere aandoeningen zoals diabetes doen een extra duit in het zakje. Het risico op hoge bloeddruk begint vanaf je veertigste verjaardag en stijgt met de leeftijd. Zestig procent van alle 60-plussers heeft het, 75 procent van alle 75-plussers.
  • Erfelijkheid
    Een hoge bloeddruk wordt voor ongeveer 60 % door erfelijke factoren veroorzaakt. Als je beide ouders aan een hoge bloeddruk lijden, zal jij dat waarschijnlijk ook doen. Die natuurlijke aanleg kan je niet veranderen.
  • Overgewicht
    Samen met het gewicht gaat de bloeddruk de hoogte in. Het risico is het grootst als je een appeltype bent en het overgewicht vooral in je buik zit.
  • Gebrek aan beweging
    Hoe slechter je lichamelijke conditie, des te sneller gaat je bloeddruk de hoogte in bij een inspanning. Wie te weinig beweegt, krijgt bovendien veel sneller last van overgewicht.
  • Zout
    Door zout houdt het lichaam meer vocht vast. De hoeveelheid bloed in de bloedvaten neemt toe en daardoor stijgt de bloeddruk. De bloeddruk stijgt trouwens alleen met de leeftijd in landen waar mensen veel zout eten.
  • Roken
    De eerste ochtendsigaret doet je bloeddruk al met 10 mmHG stijgen. De volgende sigaretten veroorzaken een minder scherpe stijging, maar wel een golfbeweging.
  • Alcohol
    Alcohol heeft op zichzelf een ongunstige invloed op de bloeddruk. Bovendien veroorzaakt alcohol snel overgewicht. Ook maakt dit geneesmiddelen tegen een hoge bloeddruk minder doeltreffend.
  • De onduidelijke rol van stress
    Een stresserend voorval doet zeker je bloeddruk stijgen op het moment zelf, maar daarna daalt hij weer tot zijn gewone niveau.
    Bij proefdieren verhoogt alleen langdurige stress de bloeddruk blijvend. Omgerekend naar een mensenleven stemt dat overeen met verschillende jaren leven in stresserende omstandigheden. Het is echter moeilijk om bij mensen de invloed van stress op zichzelf te meten. Veel gestresseerde mensen hebben immers ook een ongezonde leefstijl, die een hoge bloeddruk in de hand werkt.
  • Kan koffie?
    Beperk je gebruik tot ten hoogste zes koppen per dag. Meer kan je bloeddruk doen stijgen.

Secundaire hoge bloeddruk

Bij ongeveer vijf procent van alle bloeddruklijders is een aangeboren afwijking de oorzaak. Zij krijgen doorgaans al op jonge leeftijd last van een hoge bloeddruk.

Het vaakst gaat het om een vernauwing of stenose van de slagader die de nieren voedt. Omdat minder bloed de nieren instroomt, “interpreteren” ze dat als een te lage bloeddruk. Ze scheiden daarom extra hormonen af die de bloeddruk doen stijgen. Wanneer de vernauwing ontdekt wordt, kan ze ongedaan worden gemaakt door het bloedvat open te rekken met een ballonnetje en een stent of veertje te plaatsen dat het bloedvat openhoudt. Daarnaast is er nog één procent te wijten aan zeldzame hormonale problemen.

Tips

​Tips tegen hoge bloeddruk

Wat kan je doen om je bloeddruk terug op peil te krijgen?

Anders gaan leven

Een gezonde levensstijl kan je bloeddruk naar beneden halen. Als je daar werk van maakt, is de kans groot dat dit je zonder bloeddrukverlagende geneesmiddelen lukt.

Een daling van 10 mmHG stemt al overeen met dertig procent minder kans op een beroerte en vijfentwintig procent minder kans op een hartinfarct.

Afvallen

Gewichtsverlies is een doeltreffende manier om de bloeddruk te verlagen. Gewichtsverlies is vooral belangrijk als je een buikje hebt. Hoe zwaarder je bent, des te groter is de invloed van vermageren op je bloeddruk. Afvallen is bovendien goed voor je suikerhuishouding en cholesterol. Volg een vetarm dieet.

Tips:
  • eet veel fruit, groenten, granen en noten
  • ga voor gevogelte of vis in plaats van rood vlees
  • kies magere zuivel
  • beperk snoep en frisdrank, eet geen drop of zoute ammoniak snoepjes 
  • beweeg meer
    Beweging traint je hartspier en houdt de slagaderwanden beter bestand tegen de druk van het bloed. Regelmatig bewegen houdt je bloeddruk gezond laag of verlaagt een hoge bloeddruk.
    Beweeg ten minste drie keer per week een half uurtje redelijk tot matig intensief.
  • eet minder zout 
    Ook werken geneesmiddelen tegen de hoge bloeddruk veel beter als je je zoutinname vermindert.
    Tips:
    • Eet niets wat zout smaakt, zoals zoute chips, borrelnootjes, gezouten vis of vleeswaren. Ook kaas bevat veel zout, met uitzondering van verse (platte) kaas.
    • Voeg geen zout toe aan je eten. Gebruik alternatieven zoals kruiden, peper of citroen. 
    • Kook zoveel mogelijk zelf met verse basisproducten. Aan zowat alle industrieel bereide gerechten of ingrediënten is zout toegevoegd, zelfs aan zoete koekjes. 

Vermijd alcohol

Beperk je alcoholgebruik tot ten hoogste één glas per dag als je een vrouw bent en 2 glazen als je een man bent. 

Stop met roken 

Dit is de meest doeltreffende manier om het risico op coronair lijden te verminderen.  

Vermijd stress

Gevolgen

​Gevolgen van een hoge bloeddruk

Gezonde slagaders zijn veerkrachtig en sterk. Een hoge bloeddruk veroorzaakt slagaderverkalking of arteriosclerose. De bloedvaten verliezen hun veerkracht en raken sneller beschadigd. Op beschadigde plaatsen ontstaan plaques, bestaande uit samengeklonterde bloedcellen, cholesterol en andere stoffen. Die plaques vernauwen de slagaders, waardoor het bloed minder goed doorkan. Het hart moet alsmaar harder gaan pompen. Een vernauwd bloedvat kan bovendien scheuren, waardoor het bloed eruit sijpelt of massaal wegstroomt. Een plaque kan loskomen, meegevoerd worden en op een andere plaats de weg voor het bloed versperren. Met allerlei nare tot fatale gevolgen:

Hart- en hersenaandoeningen

Het hart krijgt het steeds moeilijker om zijn werk te doen, waardoor je problemen krijgt zoals kortademigheid en vochtophoping in je longen en benen. Een hartinfarct ontstaat wanneer een bloedklonter blijft vaststeken in een van de bloedvaten van het hart. Met als gevolg onherroepelijke schade aan je hart of zelfs de dood.

Een andere mogelijke aandoening is een herseninfarct of beroerte. Een hersenbloedvat springt met een hersenbloeding tot gevolg. Of een bloedklonter blijft steken. Dat is een hersentrombose. In beide gevallen beginnen al na enkele minuten hersencellen af te sterven op de plaats van het gebeuren. De kans is erg groot dat je daardoor blijvend hersenletsel oploopt, zoals een verlamming of spraakverlies. Of dat je doodgaat.

Nierproblemen

Wanneer de bloedvaten naar de nieren vernauwen, is nierfalen het gevolg. Kunnen de nieren hun zuiverende functie niet goed meer uitvoeren, dan moet je aan de nierdialyse. Meestal merk je pas dat er iets mis is, wanneer de nieren al ernstig beschadigd zijn.

Ledematen

Etalagebenen ontstaan wanneer de bloedvaten in je benen worden aangetast. Na even stappen beginnen je benen pijn te doen. Je moet even stilstaan voor je verder kan stappen, waarna je weer moet stilstaan, enzovoort. Het lijkt er dus op alsof je aan het slenteren bent in een winkelstraat.  

Ogen

Aantasting van de bloedvaatjes in het netvlies veroorzaakt gezichtsverlies en op de duur zelfs blindheid.

Bloeddrukmeter - medicatie

Hoe gebruik je een bloeddrukmeter? 

Heb je een verhoogde bloeddruk, dan is het interessant om jezelf thuis regelmatig te controleren met een eigen bloeddrukmeter. Enkele tips:
  • Koop een medisch gevalideerd exemplaar voor om de bovenarm. Die zijn het nauwkeurigst. Vraag raad aan je huisarts of apotheker.
  • Laat je arts of een verpleegkundige voortonen hoe het moet.

Hoe meet je goed?  

  • Ga zitten, leun met je arm op de tafel en doe de meter om.
  • Wacht vijf minuten tot je volledig rustig en ontspannen bent.
  • Pomp de meter op en voer twee metingen uit, met een tussenpoos van 1 minuut. Maak het gemiddelde.

Hoe werkt een bloeddrukmeter?

  • Een traditionele bloeddrukmeter heeft een opblaasbare manchet die je rond de bovenarm aanbrengt. Degene die de meting uitvoert, luistert met een stethoscoop onder de manchet naar de geluiden in je armslagader.
  • Pomp de manchet zo hard op zodat er plaatselijk geen bloed meer door de slagader kan. Door de stethoscoop is dan niets te horen.
  • Verminder de druk dan geleidelijk door lucht uit de manchet te laten ontsnappen.
  • Zodra er bloed door de slagader kan stromen, zijn harttonen hoorbaar in de stethoscoop. Dat is het moment waarop je de bovendruk afleest.
  • Ontlucht de manchet nog verder, tot er geen tonen meer hoorbaar zijn. Op dat moment lees je de onderdruk af.

Geneesmiddelen tegen hoge bloeddruk

Voor wie en wanneer?

  • Is je bloeddruk maar licht verhoogd en heb je geen andere risicofactoren, probeer dan eerst of een gezondere levenswijze helpt. Kom je er daarmee niet, dan krijg je toch geneesmiddelen. Hoe dan ook zijn geneesmiddelen geen reden om alles te laten bij het oude. Je moet daarnaast je levensstijl veranderen.
  • Loop je een groot risico op een ernstige aandoening, dan krijg je meteen geneesmiddelen voorgeschreven. Bijvoorbeeld wanneer een dokter tijdens een onderzoek een heel hoge bloeddruk ontdekt, of wanneer je net een infarct had. Dan moet je ook je levensstijl veranderen.
Veel mensen hebben het moeilijk om hun geneesmiddelen trouw te nemen. Je kan immers vervelende bijwerkingen krijgen, terwijl je van de hoge bloeddruk zelf geen last hebt. Daardoor krijgt slechts een kwart van al wie geneesmiddelen neemt, zijn bloeddruk op een gezond peil.

Soorten geneesmiddelen

De geneesmiddelen tegen hypertensie bestaan uit vier families. Vaak worden er middelen uit verschillende families gecombineerd voor een goed resultaat. Zestig procent van alle patiënten hebben twee types nodig. Voor sommige patiënten volstaan zelfs die vier samen niet en wordt ook een beroep gedaan op oudere geneesmiddelen.

  • Diuretica of plaspillen
    Doordat je meer plast, vermindert de hoeveelheid zout die de nieren afscheiden en de hoeveelheid bloed in de bloedvaten. Daardoor daalt de bloeddruk. Ze werken het best bij mensen die een verhoogde bloeddruk hebben doordat ze te veel zout eten.
    Bijwerking: 
    Je moet vaker gaan plassen. De meeste van die middelen werken gelukkig erg langzaam, waardoor dat niet opvalt. Sommige doen je bloedsuiker wat stijgen, andere vergroten het risico op een jichtaanval.
  • Bètablokkers
    Ze doen het hart trager en minder krachtig pompen, door de activiteit van stresshormonen op het hart te blokkeren. Je krijgt daardoor een tragere polsslag en een lagere bloeddruk.
  • Mogelijke bijwerking: moeheid en koude vingers.
  • Calciumantagonisten
    Ze zorgen ervoor dat de hartspier zich minder hard samentrekt. Ze doen dat door te verhinderen dat het mineraal calcium zijn activiteit kan uitoefenen. Calcium doet namelijk het hart en de slagaders samentrekken. Mogelijke bijwerking: gezwollen voeten. 
  • ACE-inhibitoren, angiotensine- inhibitoren en renine-inhibitoren
    Ze werken op alle factoren die de bloeddruk verhogen. Ze verwijden de bloedvaten, doen het hart beter werken en verhogen de afscheiding van zout en water door de nieren. Ze doen dat door de werking van het hormoon angiotensine II te verhinderen. Dat hormoon vernauwt de bloedvaten.
  • Binnen deze klassen zitten oudere en nieuwere types. De oudere zijn wat goedkoper.
    Mogelijke bijwerking: een droge hoest.

Verschenen op 4 november 2009 en aangepast op 19 maart 2016 met medewerking van Vera De Groof, adviserend geneesheer (Bron: professor Philippe van de Borne ULB).

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00