Keelontsteking

Meestal komt keelpijn en keelontsteking door een infectie van een ziektekiem.  Verschillende middeltjes verzachten de pijn. De keel is een van de belangrijkste en eerste plaatsen waarlangs schadelijke virussen en bacteriën je lichaam binnendringen. Het afweersysteem reageert daarop met een ontsteking.

Faryngitis is de wetenschappelijke naam voor een keelontsteking. Angina (in de volksmond angine) is een algemene, maar verouderde benaming voor een flinke keelontsteking.

Soms bestaat een keelontsteking op zichzelf, maar ze kan ook een van de symptomen van een andere ziekte zijn, zoals een verkoudheid, griep of mazelen.

Klachten

​Dit zijn de klachten bij een keelontsteking:

  • je keel voelt branderig aan en doet pijn 
  • moeite met slikken
  • schorre stem 
  • je voelt je moe en ziek
  • gezwollen halsklieren 
  • lage tot vrij hoge koorts
  • soms hoofd- en spierpijn
  • soms misselijkheid en braken

In je mond kan de dokter het volgende zien:
de achterkant van je keel is knalrood en gezwollen. Vaak zijn de keelamandelen mee ontstoken. Dan zijn ze ook gezwollen en bedekt met een wit beslag of witte vlekjes.

Behandelen

​Gezonde volwassenen en kinderen genezen vanzelf en binnen de week, of de keelontsteking nu viraal of bacterieel is. Daarom is de behandeling eenvoudig en in de eerste plaats bedoeld om de symptomen te verlichten.

  • Een gewone pijnstiller helpt tegen pijn en koorts. Neem liefst paracetamol, een veilig middel met erg weinig bijwerkingen. 
  • Rust veel en ziek uit. Als je je fit genoeg voelt, mag je werken. De meeste mensen zoeken echter liever hun bed op.

Help jezelf

Oma’s huis- tuin- en keukenmiddeltjes doen je niet (sneller) genezen, maar ze verzachten de pijn. Enkele tips.

  • Drink veel. Warme dranken zoals soep, warme kruidenthee met honing en een beetje citroen zijn aanraders. Net als ijskoude dranken of een lekker ijsje. 
  • Los een theelepel zout op in een glas warm water en gorgel er enkele keren per dag mee.
  • Zuig op een hard snoepje of een ijsblokje om de speekselproductie te stimuleren.
  • (Half)vloeibare voeding zoals pudding doet minder pijn dan hard voedsel.
  • Vermijd alles wat erg zuur smaakt, want dat kan behoorlijk branden.

Antibiotica: liever niet

Een virale keelontsteking reageert niet op antibiotica. Ze zijn dan niet alleen nutteloos, maar kunnen ook vervelende bijwerkingen veroorzaken, zoals last aan maag en darmen.

Een bacteriële keelontsteking reageert daar wel op, maar de winst is beperkt. Je bent er 1 tot 2 dagen minder lang ziek door, maar alleen als de therapie binnen de 72 uur na het begin van de ziekte wordt opgestart.

Je geneest ook zonder, maar toch worden antibiotica vaak voorgeschreven. Dat gebeurde vroeger vooral als preventie tegen de gevaarlijke complicaties van een streptokokkeninfectie. Namelijk een nierontsteking of acuut reuma. Dat laatste kan blijvende letsels veroorzaken aan de hartkleppen en de gewrichten. Sinds het eind van de jaren vijftig van de vorige eeuw komen die verwikkelingen in de Westerse wereld nochtans nauwelijks meer voor. De kans erop is ongeveer even klein als die op een gevaarlijke allergische reactie tegen penicilline, het antibioticum dat het best werkt tegen een streptokokkeninfectie.

Alleen voor risicopersonen

Antibiotica zijn wel aanbevolen als je:

  • behoorlijk ziek bent van je keelontsteking
  • een verlaagde weerstand hebt, bijvoorbeeld door chemotherapie
  • een chronische ziekte hebt
  • al eerder acuut reuma gehad hebt
  • in een gesloten gemeenschap leeft, zoals een rustoord of een instelling voor gehandicapten. Dan helpen antibiotica een plaatselijke epidemie te voorkomen. Wie ermee behandeld wordt, is na ongeveer 48 uren niet meer besmettelijk voor andere mensen. 

Een abces

De belangrijkste complicatie is tegenwoordig de vorming van een met etter gevuld abces in de keel. Ook dat gebeurt maar eens in de 500 keer. Als je de volgende symptomen hebt, kan het bingo zijn:

  • de pijn wordt erger 
  • je krijgt nog meer moeite met slikken
  • je kan je mond niet meer helemaal opendoen

Voor de behandeling moet je naar de neus-keel-oorarts, die het abces zal insnijden en de etter wegzuigen. Dan krijg je wel antibiotica toegediend. Daarna geneest alles vlot.

Voorkomen

Er bestaat geen vaccin dat je beschermt tegen een keelontsteking. Hetzelfde advies geldt als voor andere besmettelijke winterkwalen:

 

  • Haal op tijd en stond een frisse neus.
  • Verlucht regelmatig ruimtes waar veel mensen dicht bij elkaar zitten. Zo verminder je de kans dat je andermans ziektekiemen inademt.
  • Was vaak je handen. Als je een besmet persoon aanraakt of een voorwerp dat door een besmet iemand werd gebruikt, dan kunnen kiemen op je handen terechtkomen. Breng je je handen daarna naar je neus, mond of ogen, dan is de kans groot dat je jezelf ermee besmet.
  • Ben je zelf ziek, was dan vaak je handen en houd een zakdoek voor je gezicht als je moet hoesten of niezen.

Oorzaken

​Verschillende oorzaken van keelpijn 

Viraal of bacterieel?

Virussen van dezelfde familie als die welke verkoudheden veroorzaken, zijn verantwoordelijk voor 40% van alle keelontstekingen.

Bacteriën veroorzaken nog eens 30%. De belangrijkste boosdoener is de streptokok. Sommige mensen zijn drager van die bacterie. Ze hebben die bacterie altijd in hun keel, maar ondervinden er zelf geen last van.

Bij de overige 30% valt geen dader te identificeren. Het gaat echt wel om een besmettelijke keelontsteking, maar precies door welke ziektekiem ze veroorzaakt werd, kunnen de bestaande onderzoeken niet uitwijzen.

Noch jijzelf, noch je arts kunnen afgaande op de symptomen een virale en een bacteriële infectie uit elkaar houden. Een onderzoek van wat keelslijm kan dat wel uitwijzen. In de meeste gevallen is dat onderscheid echter niet belangrijk. Bovendien heeft zo’n onderzoek meestal geen zin. Het duurt ten minste 48 u voor je het resultaat van een laboratoriumkweek van de kiemen kent. Dan ben je doorgaans al aan de beterhand. Er bestaan snellere tests, maar die zijn niet betrouwbaar genoeg.

Verwarring mogelijk met klierkoorts

Ook klierkoorts veroorzaakt keelpijn en gezwollen (hals)klieren. Het grote verschil is dat de ziekte veel langer aanhoudt dan een gewone keelontsteking. Ze treft vooral tieners en jonge volwassenen; daarom wordt ze gniffelend ook wel de kusziekte genoemd. Meer wetenschappelijk verantwoorde synoniemen zijn mononucleosis infectiosa en de ziekte van Pfeiffer.

Is je keelontsteking na één week niet over en ben je nog altijd supermoe, raadpleeg dan zeker je dokter. Klierkoorts wordt vastgesteld door een bloedonderzoek. Het is een virale aandoening waar geen behandeling of medicijn tegen bestaat, behalve uitzieken en veel rusten.

Als je dokter overweegt om toch antibiotica tegen de keelontsteking voor te schrijven, dan is het belangrijk om vooraf klierkoorts uit te sluiten. Het courante antibioticum amoxycycline veroorzaakt in combinatie met klierkoorts namelijk erg vaak huiduitslag in de vorm van jeukende vlekjes. 

De amandelen: weg of niet?

Tot enkele decennia geleden werden de keelamandelen of tonsillen bij kinderen bijna routinematig verwijderd. Dat gebeurt nu veel minder vaak.

De keelamandelen zijn een onderdeel van ons afweersysteem. Ze zitten vol cellen die ons organisme verdedigen tegen ziektekiemen. Als ze gezond zijn, laat je ze dus maar beter zitten.

Als ze echter zelf voortdurend ontstoken raken, ben je ze beter kwijt dan rijk. Ze worden daarom wel nog uitgehaald als je gedurende ten minste 2 jaar meer dan 5 keelontstekingen per jaar hebt. Soms worden ze in één moeite door met een abces verwijderd.

Na de operatie kun je nog altijd keelontstekingen krijgen, maar minder vaak. Je afweersysteem zal niet merkbaar lijden onder het verdwijnen van de amandelen. Voor volwassenen is de ingreep wel een stuk pijnlijker dan voor kinderen. 

Andere oorzaken van keelpijn

Een pijnlijke keel wordt niet altijd veroorzaakt door een ziektekiem. Je keel kan geïrriteerd raken door:

  • zelf te roken of andermans sigarettenrook in te ademen
  • droge lucht in te ademen door de mond (bijvoorbeeld tijdens de slaap)
  • te vaak en op een verkeerde manier je keel te schrapen
  • je stem te forceren door te veel of te luid te praten of te schreeuwen
  • een allergie
  • contact met vervuilende stoffen of chemicaliën

In zo’n geval is alleen je keel zelf pijnlijk, maar voel je je verder niet ziek. In zeldzame gevallen – zeker als je veel rookt of drinkt – kan het om een keeltumor gaan.

Verschenen op 13 september 2011 en aangepast op 6 augustus 2015 met medewerking van professor An de Sutter, vakgroep huisartsgeneeskunde en eerstelijnsgezondheidszorg, UZ Gent

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00