Prikkelbare darm

Het prikkelbare darmsyndroom (PDS) heeft verschillende namen. We kennen het ook als spastische dikke darm of spastisch colon. In het Engels spreekt men van Irritable Bowel Syndrome of IBS. Je darmen, in het bijzonder je dikke darm, zijn dan hypergevoelig maar verder kerngezond.

Wat

​Je darmen, in het bijzonder je dikke darm, zijn hypergevoelig. PDS kan nooit evolueren tot een darmziekte. Maar PDS kan wel voor veel narigheid, ongemak en ongerustheid zorgen. PDS steekt gewoonlijk voor het eerst de kop op rond het twintigste tot dertigste levensjaar. Meer vrouwen dan mannen hebben er last van.
Klachten zoals die van PDS beginnen vaak na een banale buikgriep met koorts, buikkrampen en diarree. Vermoedelijk houdt een aantal mensen aan zo’n maagdarminfectie een overdreven prikkelbare darm over. Misschien zijn ze daar zelfs genetisch toe voorbeschikt.

Niet verwarren met glutenintolerantie

Wat is glutenintolerantie?

Glutenintolerantie, coeliakie (spreek uit als "seuliakie") of niet-tropische spruw betekenen eigenlijk hetzelfde.

Gluten zijn een bestanddeel van tarwe, rogge, gerst, haver en spelt. De dunne darm van sommige mensen is overgevoelig voor die gluten. De dunne darm neemt de voedingsdeeltjes uit het verteerde voedsel in het lichaam op. De overgevoeligheid voor gluten leidt tot een ontsteking en afvlakking van het oppervlak van de dunne darm, waardoor de opname niet meer goed lukt. Met als gevolg een tekort aan allerlei levensnoodzakelijke stoffen zoals vetten, ijzer en vitamines.

Symptomen

Coeliakie veroorzaakt klachten die aanvankelijk wel lijken op die van PDS, maar kunnen evolueren naar ernstige chronische diarree en gewichtsverlies. Je kan het hebben van in je kindertijd, maar het kan ook later in je leven opduiken.

De diagnose gebeurt door:
  • een inwendig onderzoek van de dunne darm, waarbij een stukje weefsel wordt weggenomen voor microscopisch onderzoek
  • een bloedonderzoek dat afwijkingen kan aantonen die sterk in de richting wijzen van de ziekte
  • een bloedonderzoek om tekorten aan vitamines en mineralen op te sporen.
Behandeling

Door een strikt glutenvrij dieet te volgen kan de darmwand zich herstellen, maar je moet het dieet levenslang volhouden. Anders herval je en kun je op lange termijn zelfs een vorm van darmkanker krijgen. 

Niet verwarren met lactose-intolerantie

Aardig wat mensen met darmklachten hebben een intolerantie voor melk, zonder het zelf te beseffen.

Ze kunnen geen melkproducten verteren omdat ze lactase missen, het enzym dat lactose of melksuiker verteert. Zo’n intolerantie veroorzaakt klachten die heel erg lijken op die van PDS.

Lactose-intolerantie kan zowel tijdens de kindertijd als op volwassen leeftijd ontstaan. Misschien zet ook hier een maagdarminfectie alles in gang.

Een ademtest spoort lactose-intolerantie heel gemakkelijk op. Is die test positief, dan lost lactosevrij eten de problemen op.

Diagnose

​Geen enkele test kan PDS aantonen. De dokter herkent het syndroom meestal aan de opsomming van je klachten. Dat neemt niet weg dat die klachten ook kunnen horen bij een aantal echte darmziekten. Bij twijfel worden er enkele onderzoeken uitgevoerd. Welke, hangt een beetje af van je leeftijd, je verhaal enz. Het basisonderzoek is een colonoscopie: hiermee kan de dokter de binnenkant van de darm bekijken. Eventueel wordt een maagonderzoek gedaan en soms een bloedonderzoek. Wordt er niets gevonden, dan blijft alleen PDS over als uitsluitingsdiagnose.

Klachten

​Zo herken je PDS:

  • Stoelgangproblemen

    PDS gaat gepaard met een afwijkend stoelgangpatroon. Sommige mensen hebben last van verstopping, anderen vooral van diarree. Soms uit het zich met een plotselinge onhoudbare aandrang, met of zonder diarree. Bij anderen wisselen verstopping en diarree elkaar af. In de loop van de dag kan het ontlastingpatroon bovendien veranderen.
  • Buikpijn

    PDS zonder pijn komt bijna niet voor. Het is een zeurende, stekende pijn of krampen in de buik. Pijn kan op allerlei plekken in de buik worden gevoeld, en vermindert soms na de stoelgang, soms ook na de maaltijd.
  • Dikke buik en winderigheid

    Je buik is opgeblazen omdat je darmen vol gas zitten. Meestal sta je ’s morgens op met een platte buik, maar naarmate de dag vordert, wordt hij steeds boller en krijg je ook meer andere klachten.  Meestal worden de pijn en de winderigheid minder erg als je stoelgang kan maken en winden kan laten.

Wat helpt?

​Dit helpt bij PDS: 

Het is een hele geruststelling als je hoort dat er niets mis is met je buik.
Anderzijds bestaat er geen behandeling of een magisch pilletje dat alle problemen oplost.
Informeer je goed over het prikkelbare darmsyndroom en maak je niet nodeloos ongerust, want dat laatste kan je klachten mee in stand houden of zelfs verergeren.

Wel kunnen een aantal maatregelen helpen:

  • Regelmatige stoelgang

    Ga altijd op hetzelfde moment naar de wc, zodat een regelmatig patroon ontstaat. Weersta je natuurlijke aandrang niet en neem er genoeg tijd voor. 
  • Vezels

    Vezels zijn een tweesnijdend zwaard voor prikkelbare darmen. Enerzijds maken ze de stoelgang vlotter en regelmatiger, en voorkomen daardoor verstopping. Sommige vezels zetten de darmbacteriën echter aan tot extra luchtvorming in de darm. Dan verergeren je klachten nog. In dat geval kan je vezelsupplementen halen bij de apotheker en aan je voeding toevoegen. Die supplementen bestaan uit combinaties van vezels, die minder aanleiding geven tot luchtvorming. 
  • Let op je voeding

    Sommige voedingsmiddelen verergeren de klachten. Je moet voor jezelf proefondervindelijk ervaren wat wel en niet kan, maar er zijn een aantal toppers:
    • koffie is een heel sterke stimulans voor het maagdarmstelsel
    • alles wat gasvorming in de hand werkt, zoals prikdranken, koolsoorten, bonen en uien.
      Tips!
      • Eet rustig en praat ondertussen niet. Zo voorkom je dat je lucht mee naar binnen hapt. Ook ingeademde lucht doet je buik dikker worden.
      • Drink genoeg, maar vermijd alles wat gloeiend heet of ijskoud is.
      • Gekookte of gestoofde groenten veroorzaken doorgaans minder problemen dan rauwe.
      • Eet enkel fruit dat goed rijp is
  • Stressbeheersing

    Stress is niet de oorzaak van of de enige verklaring voor PDS. Wel maakt stress PDS-klachten veel heviger. Daarom zijn relaxatietechnieken en andere manieren om met stress om te gaan zeker een aanrader. Een kleine minderheid van de PDS-lijders heeft zware psychische problemen. Dan heb je zeker ook psychotherapie nodig. 
  • Geneesmiddelen

    Lukt het met de voorgaande maatregelen niet? Dan zijn er als laatste redmiddel nog geneesmiddelen. Er bestaan verschillende types:
      • Spasmolitica verminderen de darmkrampen.
      • Lichte doses antidepressiva verhogen de pijndrempel een beetje waardoor de overgevoeligheid minder merkbaar wordt.
      • Een heel nieuw type geneesmiddel is in ontwikkeling. Voorlopig raakt het niet op de markt omdat het nog te veel bijwerkingen heeft.

Specifieke diëten

​Er bestaan geneesmiddelen die de klachten verminderen. Wat je eet, speelt echter een grote rol in de symptomen van IBS. Die voedingsmiddelen vermijden is dan ook een betere oplossing. Twee diëten worden tegenwoordig voorgesteld:

  • Het glutenarme dieet
    Sommige mensen hebben veel minder last als ze minder gluten eten, terwijl ze toch geen coeliakie hebben.
  • Het laag FODMAP-dieet
    Het letterwoord FODMAP staat voor Fermenteerbare Oligo- , Di-, Monosacchariden en Polyolen. Dat zijn de verschillende soorten voedingsbestanddelen die het dieet zoveel mogelijk uitsluit. Het zijn allemaal koolhydraten of suikers. Ze hebben met elkaar gemeen dat ze zich moeilijk laten verteren en opnemen in de dunne darm. Ze komen terecht in de dikke darm, waar de darmbacteriën zich ermee voeden. Ze beginnen er te gisten en er wordt gas gevormd. Er wordt ook meer water aangetrokken in de darmen. Zo ontstaan de darmproblemen die typisch zijn voor IBS.

    Het is een heel streng dieet, want FOPDMAPS zitten in allerlei voedingsmiddelen. Het verbiedt onder andere tarwe, koemelk en sojamelk, sommige soorten fruit en groente, sommige kunstmatige zoetstoffen enz. Het is ook glutenarm, maar niet helemaal glutenvrij.

    Het is absoluut niet de bedoeling dat je dit volledige dieet je hele leven volgt. Je volgt het gedurende zes weken heel strikt onder begeleiding van een diëtist. Na die periode voeg je één voor één de voedingsmiddelen uit de verboden lijst weer toe. Zo ontdek je wat je verdraagt en in welke hoeveelheden. Het verschilt immers van persoon tot persoon waar je wel en niet overgevoelig voor bent. Het is ook geen kwestie van alles of niets, zoals bij een voedselallergie. De meeste mensen verdragen wel nog kleine beetjes FODMAPS.
 
Met medewerking van Professor Daniël Urbain, diensthoofd maag-en darmziekten, UZ Brussel, 2015 
 
 
 

Verschenen op 7 april 2010 en herzien op 5 augustus 2014 met medewerking van professor Martine De Vos, diensthoofd afdeling maag- en darmziekten, UZ Gent

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00