Slaapmiddelen

Slaapmiddelen kunnen verslavend zijn en ongewenste effecten hebben. Juist daarom is het belangrijk dat je ze alleen uitzonderlijk en kortdurend neemt.

 

Wat?

Het begint vaak ongemerkt. Je hebt een zwaar verlies te verwerken of veel stress op het werk, dus neem je even een slaap- of kalmeermiddel om te kunnen slapen. Wanneer je na een tijdje met dit geneesmiddel wil stoppen, lukt het niet goed. Je slaapt nog slechter dan oorspronkelijk en voelt je overdag beroerd. Dus slik je verder, soms jarenlang.

In ons land worden veel slaap- en kalmeermiddelen genomen, vooral door oudere patiënten. De slaapmiddelen die de laatste 30 jaar worden voorgeschreven behoren tot de groep van benzodiazepines of benzo’s en de Z-producten (zolpidem en zoplicon). Dat zijn geneesmiddelen waarvan de werking sterk op elkaar lijkt.

Benzodiazepines versterken het effect van de neurotransmitter GABA. Dat is een lichaamseigen chemische boodschapperstof die je hersencellen aanzet om het rustig aan te doen. Benzo’s en Z-producten werken allemaal kalmerend, slaapverwekkend en in min of meerdere mate angstverlagend en spierontspannend. Of een benzo of aanverwante je enkel rustig maakt of echt in slaap doet vallen, is vooral een kwestie van dosis en gedeeltelijk van werkingsduur. Een slaapmiddel werkt snel maar kort, terwijl een kalmeermiddel de hele dag door werkt, maar minder krachtig. Hoe sterk een benzo op je inwerkt, is heel persoonlijk en vooraf moeilijk te voorspellen.

Voordelen

Benzodiazepines zijn veiliger voor het lichaam dan barbituraten, de vorige generatie slaap- en kalmeermiddelen: veel minder kans op schade aan organen, wisselwerking met andere geneesmiddelen of een fatale overdosis.

Nadelen

  • Minder natuurlijke slaap
    Slaapmiddelen doen je sneller inslapen, maar verminderen wel de kwaliteit van je slaap. Je slaap wordt minder diep, wordt vaker onderbroken en je droomt minder. Je hebt minder diepe slaap en droomslaap. Daardoor ben je de dag nadien niet zo goed uitgerust. Met benzo’s slaap je bovendien niét langer.
    Als je iets ergs meemaakt – zoals de dood van een naaste – heb je tijdelijk iets nodig om de slaap te kunnen vatten. Dan is een oppervlakkige slaap veruit te verkiezen boven de hele nacht liggen woelen. Voor even hoeft dat geen probleem te zijn, op de lange termijn wel.

  • Snel uitgewerkt
    Slaapmiddelen werken maar 1 tot 2 weken. Daarna passen de hersenen zich aan.

  • Snel verslavend
    Als je na verloop van tijd plots met slaapmiddelen stopt, krijg je onthoudingsverschijnselen zoals slapeloosheid, angstgevoelens, hartkloppingen, bloeddrukschommelingen, hoofd- en spierpijn, rusteloosheid en prikkelbaarheid. Onthoudingsverschijnselen kunnen al optreden wanneer je een middel langer dan 2 weken gebruikt! De verschijnselen verschillen van persoon tot persoon. Ze kunnen best zwaar zijn, maar na enkele dagen tot weken verdwijnen ze doorgaans weer. Meestal valt het met de ontwenningsverschijnselen nogal mee, maar ze verschillen van persoon tot persoon. Ook hoe lang je het middel al gebruikte en wat je dosis was, spelen een rol.

  • Minder alert
    Slaapmiddelen kunnen ervoor zorgen dat je je minder goed kan concentreren en overdag wat versuft bent. Daardoor loop je een groter risico op auto- en fietsongevallen en arbeidsongevallen. Ook je geheugen kan eronder lijden.

  • Minder vast op de benen
    Vooral in het begin is je lichamelijke coördinatie minder goed en is je reactievermogen vertraagd. Met als gevolg een groter risico op een valpartij. Vooral oudere mensen zijn hier gevoelig voor.

  • Lapmiddel
    Slaapmiddelen bestrijden de symptomen, maar nemen de oorzaken van je slapeloosheid, stress of angst niet weg. Stop je ermee, dan komen ook die problemen onverminderd terug. Tenminste, als ze ondertussen niet vanzelf verdwenen of verwerkt zijn.

Slaapmiddelen verstandig gebruiken

  • Neem slaapmiddelen alleen uitzonderlijk en voor korte tijd: niet langer dan 1 à 2 weken. Ze kunnen je helpen om een heel moeilijke periode te overbruggen. Spreek met je arts een stopdatum af.

  • Bouw je slaapmiddelen geleidelijk weer af.

  • Combineer slaapmiddelen niet met alcohol, drugs of zware pijnstillers.

  • Rijd niet met de auto. Het is verboden en gevaarlijk.

Hoe stoppen?

  • Motiveer jezelf
    Vind je zelf dat je afhankelijk bent geworden van je slaapmiddel? En wil je ervan af geraken? Dan zit het goed met je motivatie.

  • Doe het rustig aan
    Stop niet van de ene dag op de andere, maar overleg met je arts en maak een plan om je dosis dag na dag af te bouwen. Je kan het zelfs spreiden over weken en maanden. Dit werkt beter dan plots stoppen.

  • Stop samen
    Vraag je huisarts om begeleiding. Je kan ook terecht bij een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg​, een therapeut of een psychiater.

  • Laat je niet ontmoedigen
    Een verslaving doorbreken is nooit gemakkelijk. Het lukt niet altijd van de 1ste keer. Beschouw een herval als een leermoment en analyseer waardoor het is misgegaan. Dan stoot je je de volgende keer alvast niet meer aan dezelfde steen.

Alternatieven

  • Gedragstherapie
    Veel mensen slapen slecht na een crisisperiode in hun leven. Hoewel de crisissituatie voorbijgaat, blijft het slechte slapen. Daar kan je iets aan doen met relaxatietherapie en cognitieve gedragstherapie. Je huisarts kan je zelf behandelen of doorverwijzen naar een therapeut die hier ervaring mee heeft. Je kan ook een slaapcursus in groepsverband volgen.

  • Kruiden
    Kruiden zoals hop, passiebloem en valeriaan zijn mild slaapverwekkend. Vraag altijd raad aan je arts of apotheker. Ze zijn minder wetenschappelijk bestudeerd. Natuurlijk betekent dit niet hetzelfde als onschadelijk. Valeriaan is bijvoorbeeld niet altijd veilig tijdens de zwangerschap.

Contacteer ons

Voor alle vragen over jouw ziekteverzekering

Bond Moyson Oost-Vlaanderen

09 333 55 00