Autisme

Autisme bestaat in veel verschillende vormen. Net omdat autisme zich op zoveel verschillende manieren toont, bestaat er niet zoiets als ‘typisch autistisch gedrag’. Daarom wordt er gesproken over een spectrum, waarbinnen veel verschillende varianten bestaan. ​

Wat

Autismespectrumstoornis wordt gekenmerkt door een andere manier van informatie verwerken door de hersenen. Hierdoor ervaren mensen met autisme de wereld anders. Autisme heeft invloed op alle levensdomeinen in alle levensfasen en vertaalt zich in zwakke én sterke kanten. Het is dus belangrijk dat autisme niet alleen bekeken wordt in termen van problemen en beperkingen.

Overvloed aan informatie

Onze hersenen filteren alle prikkels die binnenkomen en maken automatisch een selectie van wat belangrijk is en wat niet. Daardoor nemen we veel details niet bewust waar. Zo blijft de werkelijkheid overzichtelijk.

Mensen met autisme hebben die automatische filter niet. Ze leven dus in een constante informatiestroom. Door de andere manier waarop hun hersenen prikkels verwerken, ziet hun wereld er dus ook anders uit. Ze selecteren te veel, te weinig of de verkeerde prikkels, waardoor ze andere informatie overhouden. Veel mensen met autisme zijn hierdoor ook over- of ondergevoelig voor bepaalde prikkels, zoals geluid, geur of aanraking.

Van verschillende deeltjes naar een geheel 

Bovendien hebben mensen met autisme moeite om de details die ze waarnemen te verwerken tot een samenhangend geheel. Ook het denken in abstracte begrippen is niet eenvoudig. Wij creëren symbolen of concepten die onmiddellijk bruikbaar zijn. Daardoor herkennen we bijvoorbeeld een huis meteen als zodanig. Sommige mensen met autisme moeten eerst de optelsom van de verschillende kamers maken voor ze iets als een huis kunnen herkennen. Zij zien in eerste instantie alleen het waarneembare niveau, niet het concept erachter.​

Kenmerken

Deze andere informatieverwerking kost veel tijd en energie. Het heeft bovendien een grote invloed op de ontwikkeling. Er worden twee hoofddomeinen onderscheiden:      

  • Moeilijkheden in de sociale communicatie en interactie.
  • Repetitief gedag en specifieke interesses.

Moeilijkheden in sociale communicatie en interactie

Sociale communicatie verloopt op een heel complexe manier. Niet alleen taal is belangrijk, maar ook niet-verbale elementen zoals intonatie- of volumeverandering in de stem, gelaatsuitdrukkingen, lichaamstaal en gebaren zeggen veel. Mensen met autisme vinden het net heel moeilijk om deze non-verbale communicatie van anderen op te merken, te begrijpen en zelf te gebruiken. Hierdoor kan verwarring en miscommunicatie ontstaan. Bovendien nemen mensen met autisme communicatie en taal vaak letterlijk, bijvoorbeeld gezegden en beeldspraak.

Het is voor mensen met autisme niet vanzelfsprekend om zich in te leven in de wereld van anderen. Wat denken ze, voelen ze, wensen ze, wat is hun bedoeling? Hierdoor kan contact leggen en/of onderhouden moeilijk zijn en lijkt het alsof ze zich niet kunnen verplaatsen in andere mensen hun situatie. Ze beschikken echter wel degelijk over alle menselijke emoties, maar ze begrijpen de sociale regels niet uit zichzelf. De juiste emotie op het juiste moment tonen is geen automatisme, maar moet aangeleerd worden. Dat vraagt extra energie. Veel mensen met autisme ontwikkelen strategieën om de moeilijkheden die ze ondervinden te camoufleren en te compenseren. Pas in een ongewone of complexe situatie kan plots duidelijke worden dat ze het moeilijk hebben.

Repetitief gedrag en specifieke interesses

Mensen met autisme vinden het niet makkelijk om zich een voorstelling te maken van zaken die niet in het hier en nu aanwezig zijn. Dit uit zich soms in rigide gedrag of het vasthouden aan regels en rituelen. Dit geeft hen een gevoel van houvast, veiligheid en structuur in een chaotische wereld. Ze houden van regelmaat en voorspelbaarheid. Een verandering in hun routine of een nieuwe situatie kan verwarring veroorzaken. Dat kan leiden tot paniek. Uren bezig zijn met hetzelfde bezorgt hen rust. Mensen met autisme hebben vaak sterke fascinaties of specifieke interesses die voor buitenstaanders als bijzonder worden ervaren.

Die beperkte en repetitieve interesse- en activiteitenpatronen kunnen ook voordelen hebben. Zo kunnen ze zich sterk verdiepen in iets en heel gefocust werken. Verder hebben ze vaak een uitstekend waarnemingsvermogen en een goed geheugen. Dit kan ervoor zorgen dat ze in bepaalde jobs kunnen uitblinken. Vaak zijn ze goed in wetenschappen, techniek of informatica. Maar ook kunstenaars met autisme kunnen prachtig werk leveren, juist omdat ze de wereld anders ervaren.​ 

Hoeveel

 Autisme in cijfers

  • In Vlaanderen leven ongeveer 42.000 mensen met één of andere vorm van autisme. Bij 1 geboorte op 150 is dus sprake van autisme.
  • Autisme komt vaker voor bij jongens dan meisjes: 3 tot 4 jongens tegen één meisje. Sommige onderzoekers vermoeden dat meisjes beter in staat zijn hun autisme te camoufleren.
  • Net iets minder dan de helft heeft een verstandelijke beperking. De anderen zijn normaal tot hoog begaafd.

Vaker dan vroeger?

Er is weinig bewijs dat autisme nu meer voorkomt dan vroeger. De stijging kan grotendeels verklaard worden door onze veranderde maatschappij (meer keuzes, meer informatie, veranderende rollenpatronen…) en betere diagnoses, ook bij volwassenen.​ 

Diagnose

​Signalen

De meeste ouders merken al heel vroeg dat hun kind anders is. De vroegste diagnose worden op kleuterleeftijd gesteld. Een vroege diagnose heeft zijn voordelen:

  • vroegtijdige ondersteuning kan gestart worden
  • een periode van vermoedens, twijfels en schuldgevoelens kan worden afgesloten
  • je kan jezelf en anderen zoals leerkracht, begeleiding jeugdbeweging … informeren over autisme

Diagnose

Een diagnostisch onderzoek naar autisme is niet overal hetzelfde en zal nauw samenhangen met de aanwezige disciplines en specialisaties. Het diagnostisch proces bestaat uit verschillende onderdelen. Ideaal zal het diagnostisch proces van een kind volgende onderdelen bevatten:

  • een intakegesprek: in kaart brengen van de (hulp)vragen en de verwachtingen
  • een interview met de ouder(s) of andere betrokkenen: zicht krijgen op vroeger en huidig functioneren
  • een observatie tijdens een spelsituatie of een gesprek bij jongeren
  • een medisch onderzoek
  • vragenlijsten of een interview met leerkrachten of andere verzorgers
  • een psychodiagnostisch onderzoek:
      • een ontwikkelings- of intelligentieonderzoek
      • neuropsychologisch onderzoek: evaluatie van bv. aandacht, planningsvaardigheden, geheugen …
      • sociaalcognitief onderzoek
      • onderzoek naar schoolse vaardigheden
      • ​​​​een onderzoek van taal, spraak en communicatie.
  • eventueel (psycho)motorisch onderzoek: motorische basisvaardigheden, lichaamsbesef, coördinatie van bewegingen …

Na de onderzoeken volgt een adviesgesprek.

Ondersteuning

Hoe aanpakken?

Medicatie om de oorzaak van autisme weg te nemen of de informatieverwerking te stroomlijnen bestaat niet. Er kunnen wel geneesmiddelen tegen bepaalde klachten genomen worden, zoals tegen slapeloosheid. Daarnaast is er vooral nood aan ondersteuning.

Ondersteuning

Er bestaat aangepaste pedagogische en psychische begeleiding om mensen met autisme te ondersteunen. Dat gebeurt steeds meer op maat. Vaak is er een sterke band tussen ouders en hun kind. Het is heel belangrijk om ouders goed te betrekken bij de professionele ondersteuning die aan het kind wordt geboden.

Je kan ook terecht bij verschillende verenigingen voor extra informatie en ondersteuning:

Verschenen op 5 december 2017 met medewerking van Ruth Raymaekers, Vlaamse Vereniging Autisme vzw

Contacteer ons

Bond Moyson West-Vlaanderen

President Kennedypark 2
8500 Kortrijk

056 230 230